ﭼﻮن در زﻣﺎن ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﻪ اﻋﻠﻰ درﺟﻪ وﺳﻌﺖ ﺧﻮد رﺳﯿﺪ، ﻻزم اﺳﺖ ﺣﺪود آﻧﺮا در اﯾﻦ
زﻣﺎن ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻨﯿﻢ. از ﻃﺮف ﻣﻐﺮب ﺣﺪود آن ﻣﻌﯿﻦ اﺳﺖ: رود ﻫﺎﻟﯿﺲ ﯾﺎ ﻗﺰل آﯾﺮﻣﺎق ﮐﻨﻮﻧﻰ آﻧﺮا از
 ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺟﺪا ﻣﯿﮑﺮد. از ﻃﺮف ﺟﻨﻮب ﻏﺮﺑﻰ ﺑﺎ ﺑﺎﺑﻞ ﻫﻢ ﺣﺪ ﺑﻮد و از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل ﻧﯿﺰ

ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﻤﻠﮑﺖ وان ﯾﺎ ارﻣﻨﺴﺘﺎن زﻣﺎن ﺑﻌﺪ ﺟﺰو اﯾﻦ دوﻟﺖ ﮔﺮدﯾﺪ. ﺳﺎﯾﺮ ﺣﺪود ﻣﺤﻘﻘﺎ
ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ، اﻣﺎ از ﻗﺮاﺋﻦ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻄﻮر ﺗﻘﺮﯾﺒﻰ آﻧﺮا ﻣﻌﯿﻦ ﮐﺮد.اوﻻ ﺷﮑﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﺣﺪود ﻣﺎد ﻗﺒﻞ از ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا از ﻃﺮف ﺟﻨﻮب ﺑﺤﺪود ﻋﯿﻼم ﻣﯿﺮﺳﯿﺪه. ﭘﺲ از
ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا، ﭼﻮن دﯾﺪه ﻧﻤﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻋﯿﻼم را ﺟﺰو ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺧﻮد ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﻋﯿﻼم ﻫﻢ ﺟﺰو
آﺳﻮر ﺑﻮد، ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ ﮐﻪ ﻋﯿﻼم اﯾﻦ زﻣﺎن ﻫﻢ، از ﺗﺮﮐﻪ آﺳﻮر، ﺟﺰو ﯾﺎ دﺳﺖﻧﺸﺎﻧﺪه
دوﻟﺖ ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﻮد. در ﺑﺎب ﭘﺎرس ﻫﻢ از رواﯾﺖ ﻫﺮودوت و وﻗﺎﯾﻊ ﺑﻌﺪ ﻣﯿﺪاﻧﯿﻢ، ﮐﻪ ﺗﺎ ﻗﯿﺎم
ﮐﻮروش دﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﺪه دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯿﺮﻓﺖ. راﺟﻊ ﺑﻤﻤﺎﻟﮏ ﻣﺸﺮق اﯾﺮان، ﻇﻦّ ﻗﻮى اﯾﻦ اﺳﺖ،
ﮐﻪ اﯾﻦ ﺻﻔﺤﺎت ﻫﻢ ﺟﺰو ﻣﺎد ﺑﻮدﻧﺪ، زﯾﺮا ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﮐﻪ ﻓﺮورﺗﯿﺶ اﯾﻦ ﻣﻤﺎﻟﮏ را ﺗﺴﺨﯿﺮ
ﮐﺮد.
اﮔﺮ ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻫﻢ در آن زﻣﺎن ﺟﺰو ﻣﺎد ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺷﮑﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط
آﺳﻮر، ﺑﻪ ﻣﺎد ﺿﻤﯿﻤﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ، زﯾﺮا در ﻗﺮون ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﻣﻰﺑﯿﻨﯿﻢ، ﮐﻪ ﭼﻮن ﻧﻘﻄﻪاى از اﯾﺮان ﻣﺮﮐﺰ ﻗﺪرت
ﮔﺮدﯾﺪ، ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺑﻤﺮور ﺗﺎﺑﻊ ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯿﺘﻮان ﻇﻦّ ﻗﻮى داﺷﺖ، ﮐﻪ ﺣﺪود ﻣﺎد از ﻃﺮف
ﻣﺸﺮق ﺗﺎ ﺑﺎﺧﺘﺮ و ﺟﯿﺤﻮن ﻣﻤﺘﺪ ﺑﻮده (ﺑﻌﻀﻰ ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ، ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺤﻮن ﻣﯿﺮﺳﯿﺪه). راﺟﻊ ﺑﮕﯿﻼن و
ﻣﺎزﻧﺪران اﺧﺘﻼفﻧﻈﺮ ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ، زﯾﺮا ﺑﻌﻀﻰ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺎدوﺳﯿﺎن ﮔﯿﻼن و ﻣﺎردﻫﺎ ﯾﺎ ﻣﺮدﻫﺎى
ﻣﺎزﻧﺪران ﻣﺎﻧﻊ از رﺳﯿﺪن دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﺪرﯾﺎى ﺧﺰر ﺑﻮدهاﻧﺪ، وﻟﻰ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس، ﮐﻪ
ﭘﺎﺋﯿﻦﺗﺮ ذﮐﺮ ﺷﺪه ﮐﺎدوﺳﻰﻫﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ در اواﺧﺮ دوره ﻣﺎدى از ﻣﺎد ﺟﺪا ﺷﺪهاﻧﺪ.

اﯾﻦ ﭘﺎدﺷﺎه در ﻣﻮﻗﻌﻰ ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ، ﮐﻪ ﻗﺸﻮن ﻣﺎد ﺷﮑﺴﺘﻰ ﻓﺎﺣﺶ از آﺳﻮر ﺧﻮرده و اﻣﯿﺪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﺑﻪ
ﺧﻼﺻﻰ از ﻗﯿﺪ آﺳﻮر ﺑﯿﺄس ﻣﺒﺪل ﺷﺪه ﺑﻮد. ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ﻣﺸﮑﻼت، ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ از ﭘﺎى ﻧﻨﺸﺴﺖ و ﺑﺎ
ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى ﺑﺎ آﺳﻮر ﺟﻨﮕﯿﺪه ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ آﻧﺮا ﻣﺤﺎﺻﺮه ﮐﺮد و، اﮔﺮ در اﺑﺘﺪاء از ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد،
وﻟﻰ ﺑﺎز ﻣﺄﯾﻮس ﻧﺸﺪ، ﺗﺎ اﯾﻦ ﻣﺮدم ﺗﺎزه ﻧﻔﺲ و ﺳﻠﺤﺸﻮر را از اﯾﺮان ﺑﺮاﻧﺪ. ﭘﺲ از آن ﻧﻘﺸﻪ ﺧﻮد را در
ﻣﻨﻘﺮض ﮐﺮدن آﺳﻮر ﺑﺎ ﻋﺰﻣﻰ ﻣﺘﯿﻦ دﻧﺒﺎل ﮐﺮد، ﺗﺎ ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى از ﺟﻨﮓ دوم ﺑﯿﺮون آﻣﺪه ﺣﺪود ﻣﺎد
را ﺑﻪ رود ﻫﺎﻟﯿﺲ رﺳﺎﻧﯿﺪ و آﻧﺮا ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ دوﻟﺖ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺳﺎﺧﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ و ﺧﺼﻮﺻﺎ از
اﯾﻦﻧﻈﺮ، ﮐﻪ در ﺑﺪو ﺳﻠﻄﻨﺖ او ﻣﺎد در ﻗﯿﺪ آﺳﻮر ﺑﻮد و در اواﺧﺮ ﺳﻠﻄﻨﺘﺶ ﺑﺮﺗﺮى ﻣﺎدﯾﻬﺎى آرﯾﺎﻧﻰ در
آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﻣﻨﺎزﻋﻰ ﻧﺪاﺷﺖ، ﺑﺎﯾﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﯿﺮﺳﯿﻢ، ﮐﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﯾﮑﻰ از ﺷﺎﻫﺎن ﻧﺎﻣﻰ اﯾﺮان و ﯾﮑﻰ
از ﻗﺎﺋﺪﯾﻦ ﻣﻮاﻗﻊ ﻣﻬﻢ ﺗﺎرﯾﺦ ﺑﻮده.

ﻣﺎدﯾﻬﺎ و ﺑﺎﺑﻠﻰﻫﺎ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط آﺳﻮر ﻣﻤﺎﻟﮏ آن را ﺑﯿﻦ ﺧﻮد ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮدﻧﺪ
و ﺳﻬﻢ ﻣﺎد، آﺳﻮر ﺑﺎﻻﺧﺺ و وﻻﯾﺎت ﺷﺮﻗﻰ آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﮔﺮدﯾﺪ. در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺪوا ﺳﺆاﻟﻰ ﭘﯿﺶ ﻣﯿﺎﯾﺪ،
ﮐﻪ ﭼﺮا ﺷﺎه ﻣﺎد وﻻﯾﺎت ﺣﺎﺻﻞﺧﯿﺰ و ﭘﺮﺟﻤﻌﯿﺖ و ﺛﺮوت آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﻣﺎت و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ
ﺑﺒﺎﺑﻞ داد. اﮔﺮﭼﻪ ﺻﺮاﺣﺘﻰ در اﯾﻦ ﺑﺎب در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺖ، وﻟﯿﮑﻦ ﺟﻬﺖ آن روﺷﻦ اﺳﺖ: ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷﺘﻦ
ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻣﺠﺎور ﻣﺎد ﺑﺮاى ﻣﺎدﯾﻬﺎ آﺳﺎنﺗﺮ از ﺣﻔﻆ ﻣﻤﺎﻟﮑﻰ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻣﯿﺒﺎﯾﺴﺖ ﺑﯿﻦ ﻣﺎد و آﻧﻬﺎ ﺣﺎﺋﻞ
ﺑﺎﺷﺪ و دﯾﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻤﺎﻟﮏ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ آﺳﻮر و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺑﯿﺶ
از ﻣﻤﺎﻟﮏ ﮔﺮﻣﻰ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﻣﺎت و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ، ﺑﺎ ﻣﺰاج و اﺣﻮال روﺣﻰ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ داﺷﺖ.
ﺑﻬﺮﺣﺎل ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﭘﺲ از ﻓﺮاﻏﺖ از ﮐﺎر آﺳﻮر در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻮد ﯾﮏ ﺑﯿﮏ وﻻﯾﺎت را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ.
اﯾﻦ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮى ﺑﺮاى آﻧﻬﺎ اﺷﮑﺎﻟﻰ ﻧﺪاﺷﺖ، ﭼﻪ از ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ اﻫﺎﻟﻰ اﯾﻦ وﻻﯾﺎت ﻧﺎﺗﻮان و ﻓﻘﯿﺮ
ﮔﺸﺘﻪ، در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺎدﯾﻬﺎى ﻗﻮى ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﭘﺎ ﻓﺸﺎرﻧﺪ.
اﯾﻦ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻫﻤﻮاره ﺑﻰﻣﺎﻧﻊ ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮود ﻫﺎﻟﯿﺲ رﺳﯿﺪه ﺑﺪوﻟﺖ ﻗﻮى و ﻣﻌﻈﻤﻰ
ﺑﺮﺧﻮردﻧﺪ. ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺻﻠﺢ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو دوﻟﺖ ﺑﺎ ﻣﯿﻠﻰ، ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﺑﺘﻮﺳﻌﻪ داﺷﺘﻨﺪ، ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﻮد
 ﻣﻤﺘﺪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺨﺼﻮص، ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻣﺎد ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺧﻮد را

ﺑﻪ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺰاﯾﺮ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ درﺻﺪد ﺑﻮد ﺑﻪ درﯾﺎى ﻣﻐﺮب ﺑﺮﺳﺪ.
در اﯾﻦ اﺣﻮال ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ: (ﮐﺘﺎب اول ﺑﻨﺪ 74 -73) ﺣﺎدﺛﻪاى روى داد، ﮐﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺟﻨﮓ
ﺑﺮاى ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﮔﺮدﯾﺪ، ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻧﮑﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﯾﮏ ﻋﺪه ﺷﮑﺎرﭼﻰ از ﺳﮑﺎﻫﺎ در درﺑﺎر ﺧﻮد داﺷﺖ و
ﻋﺪهاى از ﺟﻮاﻧﺎن ﻧﺠﯿﺐ ﻣﺎدى را زﯾﺮدﺳﺖ آﻧﻬﺎ داده ﺑﻮد، ﺗﺎ ﻓﻦّ ﺷﮑﺎر ﮐﺮدن ﺑﯿﺎﻣﻮزﻧﺪ. روزى ﺳﮑﺎﻫﺎ
از ﺷﮑﺎر ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﺎﻟﻰ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ و ﺷﺎه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻧﻬﺎ ﺗﻨﺪى ﮐﺮد. ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﺗﻨﺪى ﺷﺎه ﺳﺨﺖ ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ
ﺷﺪه از راه ﮐﯿﻨﻪورزى ﯾﮑﻰ از ﺟﻮاﻧﺎن ﻧﺠﯿﺐ ﻣﺎدى را ﮐﺸﺘﻨﺪ، از ﮔﻮﺷﺖ او ﻏﺬاﺋﻰ ﺗﺮﺗﯿﺐ داده در
ﻣﯿﻬﻤﺎﻧﻰ ﺑﺸﺎه ﺧﻮراﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻌﺪ ﻓﺮار ﮐﺮده ﻧﺰد آﻟﯿﺎت رﻓﺘﻨﺪ. ﺷﺎه ﻣﺎد رد ﮐﺮدن آﻧﻬﺎ را از ﭘﺎدﺷﺎه ﻟﯿﺪى ﺧﻮاﺳﺖ، او ﻧﭙﺬﯾﺮﻓﺖ و ﺑﺮ اﺛﺮ آن ﺟﻨﮓ ﺷﺮوع ﺷﺪ. در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﻣﺰاﯾﺎ ﺑﺎ ﻟﯿﺪﯾﻬﺎ ﺑﻮد، ﭼﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ اوﻻ
از ﺗﮑﯿﻪﮔﺎه ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﻰ ﻣﺎد، دور ﺑﻮدﻧﺪ، و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻟﯿﺪﯾﻬﺎ در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﻣﯿﺠﻨﮕﯿﺪﻧﺪ. ﺛﺎﻧﯿﺎ دوﻟﺖ
ﻟﯿﺪى از ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن ﺳﻨﮕﯿﻦ اﺳﻠﺤﻪ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ ﻋﺪهاى را اﺟﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد و اﯾﻨﻬﺎ در ﻓﻨﻮن ﺟﻨﮕﻰ ﺧﯿﻠﻰ ﻣﺎﻫﺮ
ﺑﻮدﻧﺪ.
ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺳﻮاره ﻧﻈﺎم ﻟﯿﺪى ﺑﺮ ﺳﻮاره ﻧﻈﺎم ﻣﺎدى از ﺣﯿﺚ اﺳﻠﺤﻪ و ﻧﻈﻢ ﺑﺮﺗﺮى داﺷﺖ.
ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ﺟﻨﮓ 5 ﺳﺎل ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ، ﺑﻰاﯾﻨﮑﻪ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻗﻄﻌﻰ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ، ﺑﺎﻻﺧﺮه ﮐﺴﻮﻓﻰ روى
داد، ﮐﻪ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﻃﺎﻟﺲ، ﺣﮑﯿﻢ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ، از اﻫﻞ ﻣﻰﻟﺖ (ﻣﻠﻄﯿﻪ)، آﻧﺮا ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﻰ ﮐﺮده ﺑﻮد. ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن
ﻃﺮﻓﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﺴﻮف را ﻋﻼﻣﺖ ﻏﻀﺐ ﺧﺪا داﻧﺴﺘﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺟﻨﮓ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻌﺪ،
(ﺳﻮنﺳﯿﻮس) ﭘﺎدﺷﺎه ﮐﯿﻠﯿﮑﯿﻪ و ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﺣﮑﻢ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ و ﻗﺮار ﺷﺪ، ﮐﻪ
رود ﻫﺎﻟﯿﺲ ﺳﺮﺣﺪ دوﻟﺘﯿﻦ ﮔﺮدد. (ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ ﻻﺑﻰﻧﺖ، ﯾﻌﻨﻰ ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ، ﺣﮑﻢ ﺷﺪ، وﻟﻰ اﺷﺘﺒﺎه
ﮐﺮده، زﯾﺮا در اﯾﻦ زﻣﺎن ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﻧﺒﻮد). ﺷﺎه ﻟﯿﺪى ﺑﺮ اﺛﺮ ﺻﻠﺢ دﺧﺘﺮ ﺧﻮد (آرىﯾﻪﻧﯿﺲ) را
ﺑﻮﻟﯿﻌﻬﺪ ﻣﺎد داد (585 ق. م). ﺑﻌﻀﻰ ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ، ﮐﻪ ﻣﻤﻠﮑﺖ (اوراترو) ﯾﺎوان در ﻣﻮﻗﻊ
ﻗﺸﻮنﮐﺸﻰ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﻘﺼﺪ ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺟﺰو ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪ. ﺑﺮﺧﻰ اﻟﺤﺎق آن را ﺑﺮ اﯾﻦ زﻣﺎن ﻣﻘﺪم ﻣﻰدارﻧﺪ،
ﺑﻬﺮﺣﺎل ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺘﺤﺎق ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ.
ﭘﺲ از آن، واﻗﻌﻪ ﻣﻬﻤﻰ روى ﻧﺪاد و ﯾﮏ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ از اﻧﻌﻘﺎد ﺻﻠﺢ ﻫﻮوخﺷﺘﺮ درﮔﺬﺷﺖ (584 ق.
م). راﺟﻊ ﺑﺘﺎرﯾﺦ 585 ق. م ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ اﯾﻦ ﯾﮑﻰ از ﺻﺤﯿﺤﺘﺮﯾﻦ
ﺗﻮارﯾﺦ وﻗﺎﯾﻊ ﻋﻬﺪ ﻗﺪﯾﻢ اﺳﺖ. ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﻠﺢ ﻣﺎد را ﺑﺎ ﻟﯿﺪﯾﻪ در 610 ق. م ﻣﯿﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ، زﯾﺮا
ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﻬﺎ ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ، ﮐﺴﻮﻓﻰ ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺲ ﺣﮑﯿﻢ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﻰ ﮐﺮده ﺑﻮد، در اﯾﻦ ﺳﻨﻪ روى داده، وﻟﻰ
ﺣﺎﻻ از ﻣﻮازﯾﻦ ﻋﻠﻤﻰ و ﺣﺴﺎﺑﻬﺎى ارى «1» ﻫﯿﺌﺖدان ﻣﻌﺮوف ﻣﺤﻘﻖ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﮐﺴﻮف ﺳﻰام
ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ 610 ق. م ﺑﺮاى ﺷﻤﺎل درﯾﺎى اﺳﻮد ﮐﻠﻰ و ﺑﺮاى آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺟﺰﺋﻰ ﺑﻮده، ﮐﺴﻮف ﮐﻠﻰ
ﺑﺮاى آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﻫﻤﺎن ﮐﺴﻮف 28 ﻣﻪ 585 ق. م اﺳﺖ. اﻣﺎ از ﺣﮑﻢ ﺷﺪن دو ﭘﺎدﺷﺎه
ﺑﺮاى اﻧﻌﻘﺎد ﺻﻠﺢ روﺷﻦ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻗﻮى ﺷﺪن ﻣﺎد ﻣﯿﺘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ و ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ ﻣﻮازﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺟﻨﮓ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﯾﺎﺑﺪ، ﺗﺎ اﺣﺘﻤﺎل ﻏﻠﺒﻪ ﻣﺎد ﻣﺮﺗﻔﻊ ﮔﺮدد، زﯾﺮا، اﮔﺮ ﺟﻨﮓ اﻣﺘﺪاد ﻣﻰﯾﺎﻓﺖ،
ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺎ ﻣﺎد ﻣﯿﺸﺪ.

ﺑﻌﺪ از ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا ﻧﺒﻮﭘﻮﻻسﺳﺎر ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻬﺮﯾﻦ ﺳﻔﻠﻰ را ﺗﺼﺮف ﮐﺮد. ﺑﻌﺪ ﻣﯿﺨﻮاﺳﺖ ﺑﻄﺮف ﺳﻮرﯾﻪ
ﺣﺮﮐﺖ ﮐﻨﺪ، ﮐﻪ ﻧﺎﺧﻮش ﺷﺪ و ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﭘﺴﺮ ﺧﻮد را، ﮐﻪ ﻣﻌﺮوف ﺑﻪ ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ دوم اﺳﺖ، ﺑﺎ
ﻗﺸﻮﻧﻰ ﺑﺠﻨﮓ ﻣﺼﺮىﻫﺎ
ﻓﺮﺳﺘﺎد «1». ﭼﻪ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺼﺮ ﻧﺨﺎﺋﻮ «2» از ﻧﺎﺗﻮاﻧﻰ آﺳﻮر و اﺷﺘﻐﺎل ﺑﺎﺑﻞ ﺑﻤﺤﺎﺻﺮه ﻧﯿﻨﻮا اﺳﺘﻔﺎده ﮐﺮده
داﺧﻞ ﺷﺎﻣﺎت ﺷﺪه ﺑﻮد. ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺰﺑﻮر ﺑﺎﯾﻦ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى اﮐﺘﻔﺎ ﻧﮑﺮده ﺑﻄﺮف ﻣﺸﺮق راﻧﺪ و ﻓﺎﺗﺤﺎﻧﻪ ﺗﺎ
ﮐﺎرﮐﻤﯿﺶ واﻗﻊ در ﺳﺎﺣﻞ ﻓﺮات ﭘﯿﺶ رﻓﺖ و؛ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ﺗﻮرﯾﮥ ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ، ﺑﺎ ﭘﺎدﺷﺎه ﯾﻬﻮد، ﯾﻮﺷﯿﺎ،
ﮐﻪ ﻃﺮﻓﺪار آﺳﻮر ﺑﻮد، ﺟﻨﮕﯿﺪ و ﯾﻮﺷﯿﺎ ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪ (ﮐﺘﺎب دوم، ﺗﻮارﯾﺦ اﯾﺎم، ﺑﺎب 35). ﺑﻌﺪ ﺑﺎ ﻗﺸﻮن
ﮐﻠﺪه ﻣﺼﺎف داده ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد (605 ق. م). از ﺑﯿﺎﻧﺎت ارﻣﯿﺎ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﺼﺮﯾﻬﺎ در ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ
ﺟﻨﮓ ﺷﮑﺴﺖ ﻓﺎﺣﺸﻰ ﺧﻮرده در ﮐﻤﺎل ﺑﻰﻧﻈﻤﻰ ﻓﺮار ﮐﺮدهاﻧﺪ (ﮐﺘﺎب ارﻣﯿﺎ، ﺑﺎب 46). ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﻣﯿﺨﻮاﺳﺖ ﻣﺼﺮﯾﻬﺎ را ﺗﻌﻘﯿﺐ ﮐﻨﺪ، وﻟﻰ در اﯾﻦ ﺣﯿﻦ ﺧﺒﺮ رﺳﯿﺪ، ﮐﻪ ﭘﺪرش درﮔﺬﺷﺘﻪ و او ﺑﺎ ﻋﺠﻠﻪ
ﺑﻄﺮف ﺑﺎﺑﻞ ﺷﺘﺎﻓﺖ، ﺗﺎ ﺧﻄﺮى در ﻏﯿﺎب او ﺑﺮاى ﺳﻠﺴﻠﻪ ﺟﺪﯾﺪ روى ﻧﺪﻫﺪ. ﭘﺲ از آن ﺳﻮرﯾﻪ در
ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ ﺑﺎﺑﻞ درآﻣﺪ، وﻟﻰ ﻣﺼﺮ ﺑﺰودى از اﯾﻦ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺻﺮفﻧﻈﺮ ﻧﮑﺮد و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﻫﻢ، ﭼﻮن دﯾﺪ
ﺑﯿﻦ دو دوﻟﺖ ﻧﺰاع اﺳﺖ، راﺣﺖ ﻧﻨﺸﺴﺖ. ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﺗﻮرﯾﮥ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد، ارﻣﯿﺎ ﻣﺮدم را ﻧﺼﯿﺤﺖ
ﻣﯿﮑﺮد، ﮐﻪ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺑﺎﺑﻞ اﻗﺪاﻣﻰ ﻧﮑﻨﻨﺪ و ﻋﻮاﻗﺐ وﺧﯿﻢ آﻧﺮا ﻣﯿﻨﻤﻮد، وﻟﻰ اﺷﺨﺎﺻﻰ ﻫﻢ ﺑﻮدﻧﺪ، ﮐﻪ
ﻣﺮدم را ﺑﺮ ﻋﻠﯿﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺮﻣﯿﺎﻧﮕﯿﺨﺘﻨﺪ. ﺧﺼﻮﻣﺖ ﺑﯿﻦ ﺑﺎﺑﻞ و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ ﺑﻄﻮل اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ. در اﺑﺘﺪاء ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ
ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﺮد، ﮐﻪ اﮔﺮ ﻣﺮدﻣﺎﻧﻰ را ﺑﺮ ﺿﺪ ﯾﻬﻮدىﻫﺎ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺰد، ﮐﺎﻓﻰ ﺧﻮاﻫﺪ ﺑﻮد و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد
آراﻣﯿﻬﺎ را ﺑﺎ ﮐﻠﺪاﻧﯿﻬﺎى ﺧﻮﯾﺶ ﺑﺠﻨﮓ آﻧﻬﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎد، وﻟﻰ ﺑﻌﺪ، ﭼﻮن دﯾﺪ، ﮐﻪ اﯾﻦ اﻗﺪاﻣﺎت ﮐﺎﻓﻰ
ﻧﯿﺴﺖ، ﺧﻮد ﺑﻪ ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ رﻓﺘﻪ و ﯾﻬﻮﯾﺎ ﻗﯿﻢ ﭘﺎدﺷﺎه ﯾﻬﻮد را ﮔﺮﻓﺘﻪ در زﻧﺠﯿﺮ ﮐﺮد، ﺗﺎ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﻔﺮﺳﺘﺪ،
وﻟﻰ او ﺑﻼﻓﺎﺻﻠﻪ ﻣﺮد و ﭘﺴﺮش (ﯾﻬﻮﯾﺎﮐﯿﻦ) ﺑﻌﺪ از ﺳﻪ ﻣﺎه در 597 ق. م ﺗﺴﻠﯿﻢ ﺷﺪ.
ﭘﺲ از آن ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ او را ﺑﺎ ده ﻫﺰار ﻧﻔﺮ از ﯾﻬﻮدﯾﻬﺎى ﻣﺘﻨﻔّﺬ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺘﺎد و از ﻇﺮوف ﻣﻌﺎﺑﺪ
ﺑﺰرگ ﺑﻌﻀﻰ را ﺷﮑﺴﺘﻪ، ﺑﺮﺧﻰ را ﺑﺸﻬﺮ ﻣﺰﺑﻮر ﺣﻤﻞ ﮐﺮد. در اﺑﺘﺪاء ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﻣﯿﺨﻮاﺳﺖ دوﻟﺖ
ﯾﻬﻮد را، وﻟﻮ اﺳﻢ ﺑﺎﺷﺪ، ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ و ﺑﺎ اﯾﻦ ﻣﻘﺼﻮد ﭘﺴﺮ ﺳﻮم ﯾﻮﺷﯿﺎ را، ﮐﻪ ﺻﺪﻗﯿﺎ ﻧﺎم داﺷﺖ، ﭘﺎدﺷﺎه
 آن ﻣﻤﻠﮑﺖ ﮐﺮد، وﻟﻰ او ﻫﻢ ﺑﺮ ﺿﺪ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ. ﺑﻌﺪ ﻫﻤﺴﺎﯾﮕﺎن

ﯾﻬﻮد و ﺻﻮر ﺑﺎ او ﻫﻤﺪﺳﺖ ﺷﺪﻧﺪ و ﻣﺼﺮ ﻫﻢ، ﮐﻪ ﭼﺸﻢ ﺧﻮد را ﺑﺴﻮرﯾﻪ دوﺧﺘﻪ ﺑﻮد، ﺑﺎز ﺑﻨﺎى ﺗﻌﺮّض
را ﮔﺬاﺷﺖ. ﮐﻠﺪاﻧﻰﻫﺎ ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس را ﻣﺤﺎﺻﺮه ﮐﺮدﻧﺪ و آپرﯾﺲ، ﻓﺮﻋﻮن ﻣﺼﺮ، ﺑﮑﻤﮏ ﯾﻬﻮدﯾﻬﺎ
آﻣﺪ. ﮐﻠﺪاﻧﯿﻬﺎ در اﺑﺘﺪاء ﻋﻘﺐ ﻧﺸﺴﺘﻨﺪ. ﺳﺮور و وﺟﺪ ﯾﻬﻮدﯾﻬﺎ را ﺣﺪى ﻧﺒﻮد، وﻟﻰ ﺑﻌﺪ ﻓﺮﻋﻮن در 586
ق. م ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد و ﺑﯿﺖ اﻟﻤﻘﺪس ﭘﺲ از ﻣﻘﺎوﻣﺖ و ﻣﺪاﻓﻌﻪ ﺳﺨﺖ ﺑﺪﺳﺖ ﮐﻠﺪاﻧﯿﻬﺎ اﻓﺘﺎد. اﯾﻦ دﻓﻌﻪ ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﺑﺎ ﯾﻬﻮد ﮐﺎرى ﮐﺮد، ﮐﻪ اﻧﻌﮑﺎﺳﺶ ﺗﺎ زﻣﺎن ﻣﺎ ﻣﻤﺘﺪ اﺳﺖ. ﺗﻮرﯾﮥ ﮔﻮﯾﺪ (ﮐﺘﺎب دوم،
ﺗﻮارﯾﺦ اﯾﺎم، ﺑﺎب 36): «ﭘﺲ ﭘﺎدﺷﺎه ﮐﻠﺪاﻧﯿﺎن ﺟﻮاﻧﺎن اﯾﺸﺎن را در ﺧﺎﻧﻪ ﻣﻘﺪس اﯾﺸﺎن ﺑﺸﻤﺸﯿﺮ ﮐﺸﺖ
و ﺑﺮ ﺟﻮاﻧﺎن، دوﺷﯿﺰﮔﺎن، ﭘﺴﺮان و رﯾﺶﺳﻔﯿﺪان ﺗﺮﺣﻢ ﻧﮑﺮد، او ﺳﺎﯾﺮ ﻇﺮوف ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪا را از ﺑﺰرگ
و ﮐﻮﭼﮏ، ﺧﺰاﻧﻪﻫﺎى ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪاوﻧﺪ، ﮔﻨﺞﻫﺎى ﭘﺎدﺷﺎه و ﺳﺮوراﻧﺶ ﺗﻤﺎﻣﺎ ﺑﺒﺎﺑﻞ ﺑﺮد و ﺧﺎﻧﻪ ﺧﺪا را
ﺳﻮزاﻧﯿﺪ، ﺣﺼﺎر اورﺷﻠﯿﻢ را ﻣﻨﻬﺪم ﺳﺎﺧﺖ، ﻫﻤﻪ ﻗﺼﺮﻫﺎﯾﺶ را ﺑﺂﺗﺶ ﺳﻮزاﻧﯿﺪﻧﺪ، ﺟﻤﯿﻊ آﻻت ﻧﻔﯿﺴﻪ
آﻧﻬﺎ را ﺿﺎﯾﻊ ﮐﺮدﻧﺪ و ﺑﻘﯿﮥ اﻟﺴﯿﻒ را ﺑﺒﺎﺑﻞ ﺑﺎﺳﯿﺮى ﺑﺮد، ﮐﻪ اﯾﺸﺎن ﺗﺎ زﻣﺎن ﺳﻠﻄﻨﺖ ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﭘﺎرس
او و ﭘﺴﺮاﻧﺶ را ﺑﻨﺪه ﺑﻮدﻧﺪ ...» از ﮐﺎرﻫﺎى ﻣﻌﺮوف ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ، ﮐﻪ در ﺗﺎرﯾﺦ ﺿﺒﻂ ﺷﺪه، اﯾﻨﻬﺎﺳﺖ:
اوﻻ ﺑﺎﻏﻬﺎى ﻣﻌﻠّﻘﻰ در ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺮاى زﻧﺶ آﻣﻰﺗﯿﺲ، دﺧﺘﺮ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ، ﺳﺎﺧﺖ و ﺑﻌﺪﻫﺎ، ﺑﺮﺧﻼف واﻗﻊ،
ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻨﺎى آن را ﺑﺴﻤﯿﺮاﻣﯿﺲ ﻣﻠﮑﻪ داﺳﺘﺎﻧﻰ آﺳﻮر دادﻧﺪ.
اﯾﻦ ﺑﺎﻏﻬﺎ ﺑﺮ ﺻﻔﺤﻪ ﺑﻠﻨﺪى ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﻮد و ﭼﻨﯿﻦ ﺑﻨﻈﺮ ﻣﯿﺎﻣﺪ، ﮐﻪ اﺷﺠﺎر آن ﻣﻌﻠّﻖ اﺳﺖ.
ﺑﺎﻏﻬﺎى ﻣﺰﺑﻮر را ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﻬﺎى ﻗﺪﯾﻢ ﯾﮑﻰ از ﻋﺠﺎﺋﺐ ﻫﻔﺘﮕﺎﻧﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻗﺪﯾﻢ داﻧﺴﺘﻪاﻧﺪ «1».
ﺑﻌﺪ ﺑﺮاى (اﯾﺴﺘﺎر)، ﮐﻪ ﺑﻌﻘﯿﺪه ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ رﺑﮥ اﻟﻨﻮع ﺟﻨﮓ و ﻋﺸﻖ ﺑﻮد، دروازه ﺑﺎﺷﮑﻮﻫﻰ ﺳﺎﺧﺖ. ﯾﮑﻰ از
ﮐﺎرﻫﺎى ﻣﻬﻢ او ﺳﺪى اﺳﺖ، ﮐﻪ از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل و ﺟﻨﻮب ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺮاى ﺣﻔﺎﻇﺖ اﯾﻦ ﺷﻬﺮ از ﻟﺸﮑﺮ
ﻣﻬﺎﺟﻢ ﺧﺎرﺟﻰ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪ. ﺳﺪ ﺷﻤﺎﻟﻰ، ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﺴﺪ ﻣﺎدى ﺑﻮد، از دﺟﻠﻪ ﺗﺎ ﻓﺮات اﻣﺘﺪاد داﺷﺖ.
ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﯾﻦ ﺳﺪ ﻣﻤﮑﻦ ﺑﻮد در ﻣﻮﻗﻊ ﺧﻄﺮ ﺗﻤﺎم ﺟﻠﮕﻪ ﻣﺠﺎور ﺑﺎﺑﻞ را از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل ﻣﺒﺪل ﺑﺪرﯾﺎﭼﻪ
ﮐﻨﻨﺪ. ﭼﻨﯿﻦ ﺳﺪى ﻫﻢ ﺑﺤﮑﻢ اﯾﻦ ﺷﺎه از ﻃﺮف ﺟﻨﻮب ﺳﺎﺧﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ. از اﯾﻨﺠﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ
 ﺑﺎوﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ دوﻟﺖ ﻣﺎد دوﺳﺖ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯿﺮﻓﺖ و ﺑﯿﻦ دو ﺧﺎﻧﻮاده ﺳﻠﻄﻨﺖ وﺻﻠﺘﻰ

ﺷﺪه ﺑﻮد، ﺑﺎز ﺷﺎه ﻣﺎد ﻧﻈﺮى ﺑﺜﺮوت ﺑﺎﺑﻞ، ﻋﺮوس ﺷﻬﺮﻫﺎى آﺳﯿﺎ، داﺷﺘﻪ و ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ ﻫﻢ از دوﻟﺖ ﻗﻮى
ﻣﺎد ﻧﮕﺮان ﺑﻮدهاﻧﺪ. ﻋﻼوه ﺑﺮ اﯾﻦ ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﺧﺮاﺑﻰﻫﺎى ﺑﺎﺑﻞ را ﻣﺮﻣﺖ ﮐﺮد و ﻗﺼﻮر و ﻣﻌﺎﺑﺪ
زﯾﺎد ﺑﺴﺎﺧﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ، او را ﯾﮑﻰ از ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺑﺰرگ ﺑﺎﺑﻞ ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ.

ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا، در ﻧﻘﺸﻪ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺗﻐﯿﯿﺮ ﮐﻠﻰ روى داد:
ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻧﮑﻪ در ﻣﻮﻗﻊ ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺗﺮﮐﻪ آﺳﻮر، وﻻﯾﺎت واﻗﻌﻪ در ﮐﻨﺎر دﺟﻠﻪ ﻋﻠﯿﺎ و ﮐﺎﭘﺎدوﮐﯿﻪ ﻧﺼﯿﺐ
دوﻟﺖ ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪ، ﺳﺎﺋﺮ ﻣﺴﺘﻤﻠﮑﺎت آن، ﯾﻌﻨﻰ ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻬﺮﯾﻦ ﺳﻔﻠﻰ، ﺳﻮرﯾﻪ، ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ، ﺑﺒﺎﺑﻞ رﺳﯿﺪ و در اﯾﻨﺠﺎ دوﻟﺖ ﮐﻠﺪاﻧﻰ و ﺑﺎﺑﻠﻰ ﺗﺸﮑﯿﻞ ﺷﺪ. اﯾﻦ دوﻟﺖ ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط آﺳﻮر ﯾﮕﺎﻧﻪ ﺣﺎﻓﻆ ﺗﻤﺪن ﻗﺪﯾﻢ
ﺑﺎﺑﻞ ﺑﻮد. ﭘﺲ از اﯾﻦ دو دوﻟﺖ درﺟﻪ اول دوﻟﺘﻬﺎى دﯾﮕﺮى ﻧﯿﺰ در ﻣﺸﺮق ﻗﺪﯾﻢ وﺟﻮد داﺷﺘﻨﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ
ﻣﺼﺮ، ﮐﻪ ﺗﺎزه زﻧﺪﮔﺎﻧﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ ﺧﻮد را از ﺳﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺑﻮد، ﻟﯿﺪﯾﻪ و ﻣﻤﻠﮑﺖ ﮐﯿﻠﯿﮑﯿﻪ در آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ.
ﻏﯿﺮ از اﯾﻦ دوﻟﺘﻬﺎ در ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ اﻣﺎرﺗﻬﺎى ﮐﻮﭼﮑﻰ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ اﻣﺎرﺗﻬﺎى ﯾﻬﻮد، ادوﻣﯿﺎن و ﻏﯿﺮه، ﮐﻪ
ﺳﺎﺑﻘﺎ در ﺗﺤﺖ ﺣﮑﻮﻣﺖ آﺳﻮر ﻣﯿﺰﯾﺴﺘﻨﺪ و ﺣﺎﻻ ﻫﻢ ﺑﻬﻤﺎن ﺣﺎل، ﻣﻨﺘﻬﺎ در ﺗﺤﺖ ﺳﻠﻄﻪ دوﻟﺖ ﺑﺎﺑﻞ،
ﻣﯿﺒﺎﯾﺴﺖ ﺑﺤﯿﺎت ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﻨﺪ. در ﻓﯿﻨﯿﻘﯿﻪ ﺷﻬﺮ ﺻﻮر از ﺣﯿﺚ ﺛﺮوت و ﺗﺮﻗﻰ درﺟﻪ اوﻟﺮا ﺣﺎﺋﺰ ﺑﻮد،
ﭼﻪ اﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﻋﺠﺎﻟﮥ رﻗﯿﺒﻰ ﻧﺪاﺷﺖ و ﮐﺴﻰ ﻫﻢ درﺻﺪد ﺗﺴﺨﯿﺮ آن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪه ﺑﻮد. درﺟﻪ آﺑﺎدى، ﺛﺮوت
و درﺧﺸﻨﺪﮔﻰ آن از ﺑﯿﺎﻧﺎﺗﻰ، ﮐﻪ ﺣﺰﻗﯿﺎل ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﻣﻘﺎرن اﯾﻦ زﻣﺎن ﮐﺮده، ﺑﺨﻮﺑﻰ ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻣﯿﺸﻮد
(ﮐﺘﺎب ﺣﺰﻗﯿﺎل ﺑﺎب 27 و 28). دوﻟﺖ ﻣﺎد ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا ﺑﺘﺴﺨﯿﺮ ﻣﻤﺎﻟﮑﻰ، ﮐﻪ ﺳﻬﻢ او ﺷﺪه ﺑﻮد
ﭘﺮداﺧﺘﻪ وﻻﯾﺎﺗﻰ را، ﮐﻪ در ﮐﻨﺎر دﺟﻠﻪ ﻋﻠﯿﺎ واﻗﻊ ﺑﻮد، ﺗﺴﺨﯿﺮ و ﺑﺎ ﻣﻤﻠﮑﺖ وان ﺳﺘﯿﺰه ﮐﺮد. ﺳﭙﺲ در
ﮐﺎﭘﺎدوﮐﯿﻪ و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﭼﻨﺪان ﭘﯿﺸﺮﻓﺖ ﺗﺎ ﺑﺮود ﻫﺎﻟﯿﺲ (ﻗﺰلاﯾﺮﻣﺎق) ﺣﺎﻟﯿﻪ رﺳﯿﺪ و، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﯿﺎﯾﺪ،
ﺑﺎ دوﻟﺖ ﻗﻮى ﻟﯿﺪى دراﻓﺘﺎد. ﺑﺮاى ﻓﻬﻢ اﯾﻦ وﻗﺎﯾﻊ و وﻗﺎﯾﻊ ﺑﻌﺪ ﺑﺎﯾﺪ ﮐﻠﻤﻪاى ﭼﻨﺪ از ﺑﺎﺑﻞ و ﻟﯿﺪﯾﻪ
ﺑﮕﻮﺋﯿﻢ

از اﯾﻦ اﺳﺘﻮاﻧﻪ ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯿﺸﻮد: ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ ﺑﻮاﺳﻄﻪ رﻓﺘﺎر ﺧﺸﻦ آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﻣﻨﺘﻈﺮ ﻓﺮﺻﺖ ﺑﻮدهاﻧﺪ ﺗﺎ
ﺗﻼﻓﻰ ﮐﻨﻨﺪ، ﺣﺎﮐﻢ آﺳﻮر در ﺑﺎﺑﻞ، ﮐﻪ ﺧﻮدش ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ ﺑﺎﺑﻠﻰ ﺑﻮد «1»، ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه و ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﺳﺖ
ﺷﻬﺮﻫﺎى ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻬﺮﯾﻦ را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﻨﺪ (ﺷﺎﯾﺪ ﻣﺼﺮ ﻫﻢ ﺑﺎﯾﻦ ﺧﯿﺎل ﺑﻮده و ﺑﺎﺑﻞ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ﭘﯿﺶ دﺳﺘﻰ
ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ) ﺑﻌﺪ ﺟﻨﮓ ﺷﺮوع ﺷﺪه و آﺳﻮرىﻫﺎ ﭘﺎ ﻓﺸﺮدهاﻧﺪ. در ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى
ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ و از ﻣﺎدىﻫﺎ دﺷﻤﻨﺎن دﯾﺮﯾﻦ آﺳﻮر ﮐﻤﮏ ﻃﻠﺒﯿﺪه. ﭘﺲ از آن ﻫﻮوخﺷﺘﺮ، ﮐﻪ ﺧﻮد در ﺧﯿﺎل
ﺣﻤﻠﻪ ﺑﻪ آﺳﻮر ﺑﻮده، ﻣﻮﻗﻊ را ﻣﻐﺘﻨﻢ ﺷﻤﺮده و اﺗﺤﺎدى ﺑﺎ ﭘﺎدﺷﺎه ﯾﺎﻏﻰ ﺑﺎﺑﻞ ﮐﺮده ﮐﺎر آﺳﻮر را ﺳﺎﺧﺘﻪ
اﺳﺖ. از اﯾﻦﮐﻪ در اﺳﺘﻮاﻧﻪ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪه ﺑﮑﻤﮏ ﻣﺎدىﻫﺎ وﻻﯾﺎت اﮐﺪى ﻫﻢ وﯾﺮان ﺷﺪه، ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ،
ﮐﻪ ﺷﻬﺮﻫﺎى ﻗﺪﯾﻢ اﮐﺪ، ﭼﻮن ﻃﺮﻓﺪار آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﺑﻮدهاﻧﺪ، ﻧﻤﯿﺨﻮاﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺑﺒﺎﺑﻞ ﮐﻤﮏ ﮐﻨﻨﺪ، ﺷﺎﯾﺪ از
اﯾﻦ ﺟﻬﺖ، ﮐﻪ آﺳﻮرىﻫﺎ ﺑﺎﯾﻦ ﺷﻬﺮﻫﺎ ﻗﺪﯾﻢ اﻣﺘﯿﺎزاﺗﻰ داده ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑﻬﺮﺣﺎل ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﭘﺎدﺷﺎه
ﺑﺎﺑﻞ از ﻋﻬﺪه آﻧﺎن ﺑﺮﻧﯿﺎﻣﺪه و ﺑﺎز ﺑﮑﻤﮏ ﻣﺎدىﻫﺎ ﺑﺮ آﻧﻬﺎ ﻏﻠﺒﻪ ﮐﺮده. از اﯾﻨﺠﺎ روﺷﻦ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻃﺮف
ﻗﻮى در اﯾﻦ اﺗﺤﺎد ﻣﺎدىﻫﺎ ﺑﻮدهاﻧﺪ. ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪ دﯾﮕﺮ ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﺣﺮّان، ﮐﻪ از ﻧﻈﺮ آﺳﻮرىﻫﺎ ﻣﻘﺪس
ﺑﻮد، ﻧﯿﺰ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﺧﺮاب ﮔﺮدﯾﺪه. راﺟﻊ ﺑﻪ ﺑﺖﻫﺎ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺰﺑﻮر ﮔﻔﺘﻪ، ﮐﻪ ﻣﺎدىﻫﺎ آن را ﺑﺒﺎﺑﻠﻰﻫﺎ
دادﻧﺪ و ﺑﺒﺎﺑﻞ ﺣﻤﻞ ﺷﺪ. ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر در ﯾﮑﻰ از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎ، ﮐﻪ از او ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه، ﺑﺨﻮد ﺑﺎﻟﯿﺪ
ﻣﻰﮔﻮﯾﺪ آﺳﻮر را ﺗﺴﺨﯿﺮ و ﻣﻤﻠﮑﺖ دﺷﻤﻨﺎن ﺧﻮد را ﻣﺒﺪل ﺑﻪ ﺗﻠﻰ از ﺧﺎﮐﺮوﺑﻪ و ﺧﺮاﺑﻪ ﮐﺮد. از زﺑﺎن ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﯿﺎﻧﻰ ﻃﺒﯿﻌﻰ اﺳﺖ، زﯾﺮا ﻧﻤﯿﺨﻮاﺳﺘﻪ ﺧﻮد را ﻣﺮﻫﻮن ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻧﺸﺎن ﺑﺪﻫﺪ، وﻟﻰ
اﺳﺘﻮاﻧﻪاى ﻫﻢ از او ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه ﮐﻪ ﻣﻀﻤﻮﻧﺶ اﯾﻦ اﺳﺖ:
«ﻧﺒﻮﭘﺎﻻسﺳﺎر، ﭘﺎدﺷﺎه ﺣﻘﯿﻘﺖ، ﺷﺒﺎﻧﻰ، ﮐﻪ ﻣﺮدوك او را ﻃﻠﺒﯿﺪه. ﭼﻮن ﻣﻦ ﺣﻘﯿﺮ و ﭘﺴﺮ ﻧﺎﭼﯿﺰى،
ﻫﻤﯿﺸﻪ ﻣﻌﺎﺑﺪ ﻣﻘﺪﺳﻪ (ﻧﺒﻮ) «2» و (ﻣﺮدوك) را ﻣﺤﺘﺮم ﻣﯿﺪاﺷﺘﻢ و ﻫﻢ ﻣﻦ ﻣﺼﺮوف ﺑﻮد ﺑﺮ اﯾﻨﮑﻪ
ﻗﻮاﻧﯿﻦ و اﺣﮑﺎم آﻧﻬﺎ اﺟﺮا ﺷﻮد، ﺧﺪاﺋﻰ ﮐﻪ از ﺑﻄﻮن ﻣﺮدم آﮔﺎه، از ﻗﻠﻮب ﺧﺪاﯾﺎن آﺳﻤﺎن و زﻣﯿﻦ
 ﻣﻄّﻠﻊ و ﻣﺮاﻗﺐ راﻫﻰ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن

ﻣﻰﭘﯿﻤﺎﯾﻨﺪ، ﺑﻘﻠﺐ ﻣﻦ ﻧﻔﻮذ ﯾﺎﻓﺘﻪ ﻣﻦ ﺣﻘﯿﺮ را رﺋﯿﺲ ﻣﻤﻠﮑﺘﻰ ﮐﺮد، ﮐﻪ در آن ﻣﺘﻮﻟﺪ ﺷﺪهام و
ﺣﮑﻤﺮاﻧﻰ ﻣﻤﻠﮑﺖ و ﻣﺮدم را ﺑﻤﻦ ﺑﺨﺸﯿﺪ. او روﺣﻰ ﻧﺎزل ﮐﺮد، ﮐﻪ ﻣﺮا ﺣﻔﻆ و در ﮐﺎرﻫﺎ ﺑﻤﻦ
ﮐﻤﮏ ﮐﻨﺪ، ﻧﺮﮔﺎل «1» را، ﮐﻪ ﻗﻮىﺷﻮﮐﺖﺗﺮﯾﻦ ﺧﺪاﯾﺎن اﺳﺖ، ﻫﺎدى ﻣﻦ ﻗﺮار داد، دﺷﻤﻨﺎﻧﻢ را
ﻣﻄﯿﻊ و رﻗﺒﺎى ﻣﺮا ﻣﺨﺬول ﮐﺮد. آﺳﻮرﯾﻬﺎ، ﮐﻪ از دﯾﺮﮔﺎﻫﻰ ﺑﺮ ﺗﻤﺎم ﻣﻠﻞ ﺣﮑﻮﻣﺖ ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ و ﺑﻘﯿﺪ
ﺳﻨﮕﯿﻦ ﺧﻮد ﻣﺮدم ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻣﺮا ﻣﻄﯿﻊ ﮐﺮده ﺑﻮدﻧﺪ، ﻣﻦ ﺿﻌﯿﻒ و ﻧﺎﭼﯿﺰ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﭘﺮﺳﺘﺶ ﺧﺪاى
ﺧﺪاﯾﺎن و ﺑﮑﻤﮏ و ﯾﺎرى ﻗﻮاى ﻣﺪﻫﺶ (ﻧﺒﻮ) و (ﻣﺮدوك)، دو ﺻﺎﺣﺐ اﺧﺘﯿﺎر ﻣﻦ، دﺳﺖ آﺳﻮرىﻫﺎ
را از ﻣﻤﻠﮑﺖ اﮐﺪ ﮐﻮﺗﺎه و آن را از ﻗﯿﺪ آﺳﻮرىﻫﺎ ﺧﻼص ﮐﺮدم ...» اﯾﻦ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺑﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ دﯾﮕﺮ
ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﺗﻔﺎوت دارد از اﯾﻦ ﺣﯿﺚ، ﮐﻪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ در اﯾﻦ ﯾﮑﻰ ﻓﺮوﺗﻨﻰ ﺧﻮد را ﻧﺸﺎن داده،
ﺷﺎﯾﺪ اﯾﻦ ﮐﺘﯿﺒﻪ ﺑﯿﺎﻧﯿﻪاى ﺑﻮده، ﮐﻪ ﭘﺲ از ﻓﺘﺢ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﺷﺪه و ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﺧﻮاﺳﺘﻪ اﻇﻬﺎر ﺗﻘﺪس ﮐﻨﺪ، ﺗﺎ
ﺣﺴﯿﺎت ﻣﺮدم را ﺑﺎ ﺧﻮد ﻣﻮاﻓﻖ ﺳﺎزد. اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ اﻫﻤﯿﺖ ﻧﺪارد، وﻟﻰ ﺟﺎﻟﺐﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ
در اﯾﻦ ﮐﺘﯿﺒﻪ از اﮐﺪ ﺳﺨﻦ ﻣﯿﺮاﻧﺪ و از ﺟﻨﮓ ﺗﻌﺮّﺿﻰ ﺑﺎ آﺳﻮر و ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻧﯿﻨﻮا ﭼﯿﺰى ﻧﻤﯿﮕﻮﯾﺪ. از
ذﮐﺮ اﺳﻢ ﻧﺮﮔﺎل ﭼﻨﯿﻦ ﻣﺴﺘﻔﺎد ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ در ﻗﺸﻮن آﺳﻮر ﻃﺎﻋﻮن اﻓﺘﺎده و ﮐﺎر دﺷﻤﻨﺎن را آﺳﺎنﺗﺮ
ﮐﺮده. از اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺎﯾﺪ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﮐﺮد، ﮐﻪ آﺳﻮر ﺳﺨﺖ ﭘﺎ ﻓﺸﺮده و ﻣﺘﺤﺪﯾﻦ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اوﺿﺎع و اﺣﻮال ﻣﺴﺎﻋﺪ ﻣﻮﻓﻖ ﮔﺸﺘﻪاﻧﺪ، ﮐﻪ اﯾﻦ ﻣﺎﻟﮏ- اﻟﺮّﻗﺎب ﻣﻠﻞ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ را از ﭘﺎى درآورﻧﺪ. از ﮐﺘﯿﺒﻪ ﻣﺰﺑﻮر
ﻧﯿﺰ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ آﺳﻮر ﺣﮑﻤﺮاﻧﻰ ﺑﺮ ﻣﻠﻞ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ داﺷﺘﻪ. اﯾﻦ ﺟﺎى ﮐﺘﯿﺒﻪ ﺑﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى
ﻫﺮودوت و ﺑﺎ ﺗﻮرﯾﮥ ﮐﺎﻣﻼ ﻣﻮاﻓﻘﺖ دارد. ﻫﺮودوت ﺗﺴﺨﯿﺮ ﻧﯿﻨﻮا را ﺑﻪ ﻫﻮوخﺷﺘﺮ، ﯾﺎ ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ او ﻧﻮﺷﺘﻪ،
ﺑﻪ ﮐﯿﺎﮐﺴﺎر ﻧﺴﺒﺖ داده و وﻋﺪه ﮐﺮده ﮐﯿﻔﯿﺎت ﺗﺴﺨﯿﺮ ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ آﺳﻮر را ﺑﻌﺪ ﺷﺮح دﻫﺪ (ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ
106) وﻟﻰ وﻋﺪهاش را ﻓﺮاﻣﻮش ﮐﺮده و اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﻧﺎﮔﻔﺘﻪ ﻣﺎﻧﺪه. ﺑﺮس، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮔﺬﺷﺖ، ﻧﻮﺷﺘﻪ، ﮐﻪ
ﭘﺎدﺷﺎه آﺳﻮر ﻗﺼﺮ ﺧﻮد را آﺗﺶ زد و ﺑﺎﯾﺪ از اﯾﻨﺠﺎ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﮐﺮد، ﮐﻪ ﺧﻮد و ﺧﺎﻧﻮادهاش در آن
 آﺗﺶ ﺳﻮﺧﺘﻪاﻧﺪ. ﮐﺘﺰﯾﺎس ﻧﻮﺷﺘﻪ، ﮐﻪ دﺟﻠﻪ ﻗﺴﻤﺘﻰ، از دﯾﻮار ﺷﻬﺮ را ﺧﺮاب ﮐﺮد. ﻧﺎﺣﻮم

ﮔﻮﯾﺪ: «دروازهﻫﺎى رودﻫﺎ ﺑﺎز ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﻗﺼﺮ ﻣﻨﻬﺪم ﺧﻮاﻫﺪ ﮔﺮدﯾﺪ». راﺟﻊ ﺑﺘﺎرﯾﺦ اﻧﻬﺪام ﻧﯿﻨﻮا
ﺑﺎﯾﺪ درﻧﻈﺮ داﺷﺖ: اوﺳﻮﯾﻮس ﺗﺎرﯾﺦ آﻧﺮا ﺳﺎل اول ﭼﻬﻞ و ﺳﻮﻣﯿﻦ اﻟﻢ ﭘﯿﺎد ﻣﻌﯿﻦ ﮐﺮده، ﯾﺮوﻧﯿﻢ ﯾﮏ
ﺳﺎل ﭘﯿﺸﺘﺮ رﻓﺘﻪ، ﺗﻮرﯾﮥ اﯾﻦ ﺳﺎﻟﺮا ﺳﺎل ﮐﺸﺘﻪ ﺷﺪن ﯾﻮﺷﯿﺎ در ﺟﻨﮕﻰ ﺑﺎ ﻣﺼﺮىﻫﺎ داﻧﺴﺘﻪ (ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ
ﭘﺎﺋﯿﻦﺗﺮ ﺑﯿﺎﯾﺪ) ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﮔﻮﯾﺪ، ﮐﻪ ﻣﻌﺒﺪ، ﺣﺮّان، را ﭘﻨﺠﺎه و ﭼﻬﺎر ﺳﺎل ﺑﻌﺪ از اﻧﻬﺪام آن از ﻧﻮ
ﺑﺴﺎﺧﺖ.
ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﻃﻼﻋﺎت ﺗﺎرﯾﺦ اﻧﻬﺪام ﻧﯿﻨﻮا را در ﺳﺎل 607 ق. م ﻣﯿﺪاﻧﻨﺪ، ﺑﻌﻀﻰ 605 و 606 ﻫﻢ ﻣﯿﻨﻮﯾﺴﻨﺪ.
ﻧﯿﻨﻮا ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ دوﻟﺖ ﻗﺪﯾﻢ ﻗﻮﯾﻢ آﺳﻮر، ﮐﻪ ﭼﻨﺪى ﻗﺒﻞ از اﻧﻬﺪاﻣﺶ، ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﺗﻤﺎم آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ و
ﯾﮑﻰ از ﺑﺰرﮔﺘﺮﯾﻦ ﺷﻬﺮﻫﺎى ﻋﺎﻟﻢ آن زﻣﺎن ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯿﺮﻓﺖ، ﭼﻨﺎن زﯾﺮوزﺑﺮ ﺷﺪ، ﮐﻪ ﺟﺰ ﺧﺮاﺑﻪﻫﺎﺋﻰ از
آن ﭼﯿﺰى ﺑﺎﻗﻰ ﻧﻤﺎﻧﺪ. دو ﻗﺮن ﺑﻌﺪ، وﻗﺘﻰ ﮐﻪ ﻟﺸﮑﺮ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ ﺑﺴﺮدارى ﮐﺰﻧﻔﻮن از (ﮐﺎﻻه) و ﻧﯿﻨﻮا
ﻣﯿﮕﺬﺷﺖ، رﻫﻨﻤﺎﯾﺎن ﯾﻮﻧﺎﻧﻰﻫﺎ ﻣﺤﻞﻫﺎى اﯾﻦ دو ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻧﺎﻣﻰ را ﻻرﯾﺴﺎ و ﻣﯿﺲﭘﯿﻼ ﻧﺎﻣﯿﺪﻧﺪ، زﯾﺮا
ﮐﺰﻧﻔﻮن در ﮐﺘﺎب ﺧﻮد ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻌﻘﺐﻧﺸﯿﻨﻰ ده ﻫﺰار ﻧﻔﺮ «1» ﮔﻮﯾﺪ: «آنﺟﺎ ﺧﺮاﺑﻪﻫﺎى ﺷﻬﺮ ﺑﺰرﮔﻰ
ﺑﻮد، ﮐﻪ آﻧﺮا، ﻻرﯾﺴﺎ، ﻣﯿﻨﺎﻣﯿﺪﻧﺪ و در زﻣﺎن ﻗﺪﯾﻢ ﻣﺴﺎﮐﻦ ﻣﺎدىﻫﺎ ﺑﻮد» در ﻫﻤﺎن ﻓﺼﻞ ﻣﻮرخ ﻣﺬﮐﻮر
ﺑﻬﻤﯿﻦ ﻣﻀﻤﻮن از (ﻣﯿﺲﭘﯿﻼ) ذﮐﺮى ﮐﺮده. ﺑﺨﺎﻃﺮ ﮐﺰﻧﻔﻮن و ﻫﻤﺮاﻫﺎﻧﺶ ﺧﻄﻮر ﻧﻤﻰﮐﺮده، ﮐﻪ در
اﯾﻦﺟﺎﻫﺎ وﻗﺘﻰ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ دول و ﻣﻠﻞ ﺣﻞّ و ﻋﻘﺪ ﻣﯿﺸﺪ. آﺳﻮر ﭘﺲ از اﯾﻦ ﺿﺮﺑﺖ دﯾﮕﺮ ﮐﻤﺮ راﺳﺖ ﻧﮑﺮد و، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﯿﺎﯾﺪ، در ﺗﻘﺴﯿﻢ ﺳﻬﻢ دوﻟﺖ ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪه، ﭘﺲ از اﻧﻘﺮاض دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﺎﺳﻢ اﺛﻮرا
ﺟﺰو ﺷﺎﻫﻨﺸﺎﻫﻰ ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻰ ﺷﺪ و ﺑﻌﺪ ﺑﺪﺳﺖ اﺳﮑﻨﺪر و ﺳﻠﻮﮐﯿﻬﺎ اﻓﺘﺎد. اﻧﻘﺮاض آﺳﻮر ﺑﺎﯾﻦ زودى
ﭘﺲ از آن درﺧﺸﻨﺪﮔﻰ و ﻗﺪرﺗﻰ، ﮐﻪ ﻧﺸﺎن داده ﺑﻮد، ﺑﺎﻋﺚ ﺣﯿﺮت اﺳﺖ. درﺳﺖ ﭼﻬﻞ ﺳﺎل، ﺑﻌﺪ از
اﯾﻨﮑﻪ دوﻟﺖ ﻋﯿﻼم را ﻣﻨﻘﺮض ﮐﺮد، ﺧﻮد ﻧﯿﺰ ﻣﻨﻘﺮض ﺷﺪ. ﭼﻮن ﺟﻬﺎت اﯾﻨﻮاﻗﻌﻪ ﻣﻬﻢ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﻧﻮﺷﺘﻪ
ﺷﺪه از اﯾﻨﻤﻮﺿﻮع ﻣﯿﮕﺬرﯾﻢ.
ﻧﯿﻨﻮاى ﺧﺮاب در زﻣﺎن اﻣﭙﺮاﻃﻮران روم ﻣﺴﺘﻌﻤﺮه ﻧﻈﺎﻣﻰ ﮔﺮدﯾﺪ «2» و ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ و روﻣﻰ ﺗﻤﺎم
ﺑﯿﻦ اﻟﻨﻬﺮﯾﻦ را آﺳﻮر ﻣﯿﻨﺎﻣﯿﺪﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻫﺮودوت ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺑﺎﺑﻞ را ﻫﻢ آﺳﻮر ﻣﯿﻨﺎﻣﺪ، و ﺣﺎﻻ ﻫﻢ
رﺷﺘﻪ زﺑﺎن و آﺛﺎرﺷﻨﺎﺳﻰ ﺑﺎﺑﻞ و آﺳﻮر را «آﺳﻮر ﺷﻨﺎﺳﻰ» ﻣﻰﻧﺎﻣﻨﺪ «3»، وﻟﻰ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ از آﺳﻮر
 ﻫﻤﯿﻦ ﺑﺎﻗﻰ ﻣﺎﻧﺪ، زﯾﺮا زﻧﺪﮔﺎﻧﻰ ﺳﯿﺎﺳﻰ

و ﻋﻠﻮم و ادﺑﯿﺎت آن از ﻣﯿﺎن رﻓﺖ. ﺑﻌﺾ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺑﺎﯾﻦ ﻋﻘﯿﺪهاﻧﺪ، ﮐﻪ زﺑﺎن آﺳﻮرى و ﺧﻂ ﻣﯿﺨﻰ در
زﻣﺎن ﻗﺪرت آﺳﻮر ﻫﻢ ﺑﻄﻮر ﻣﺼﻨﻮﻋﻰ در درﺑﺎر ﺣﻔﻆ ﻣﯿﺸﺪه و در ﻣﯿﺎن ﻣﺮدم زﺑﺎن و ﺧﻂ آراﻣﻰ
ﻣﻌﻤﻮل ﺑﻮده

ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ را از اﯾﺮان ﺑﺮاﻧﺪ، ﺑﺎز ﺑﺎﺟﺮاى ﺧﯿﺎل دﯾﺮﯾﻦ ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﻰ اﻧﻘﺮاض آﺳﻮر
ﭘﺮداﺧﺖ، ﻻزم اﺳﺖ ﻧﻈﺮى ﺑﻪ آﺳﻮر ﻣﻘﺎرن اﯾﻦ زﻣﺎن اﻓﮑﻨﺪه ﺑﻪﺑﯿﻨﯿﻢ اﯾﻦ دوﻟﺖ در ﭼﻪ ﺣﺎل ﺑﻮد و
ﺷﺎه ﻣﺎد ﭼﻪ دوﻟﺘﻰ را ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ از ﭘﺎ درآورد.
آﺳﻮر در ﻧﯿﻤﻪ ﻗﺮن ﻫﻔﺘﻢ ق. م، ﯾﻌﻨﻰ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﭼﻬﻞ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﺮاض، ﺑﺎوج ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮد رﺳﯿﺪ:
ﻣﺼﺮ ﻣﻄﯿﻊ ﺷﺪ، ﻟﯿﺪﯾﻪ ﭘﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪ، دوﻟﺖ ﻋﯿﻼم دﺷﻤﻦ ﻣﻮروﺛﻰ آﺳﻮر وﯾﺮان ﮔﺸﺖ، ﻣﻤﻠﮑﺖ وان
دﯾﮕﺮ ﺟﺮﺋﺖ ﺗﺨﻄﻰ را ﺑﺤﺪود آﺳﻮر ﻧﺪاﺷﺖ و داﺧﻠﻪ آﺳﻮر درﺧﺸﻨﺪﮔﻰ ﯾﮏ ﺗﻤﺪن ﻣﺎدى ﻋﺎﻟﻰ را
ﻣﯿﻨﻤﻮد، اﻣﺎ ﺑﺮاى ﻣﺮدم ﮐﻮﭼﮑﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷﺘﻦ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻤﺎﻟﮏ دﺷﻮار و ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺤﺎل
ﺑﻮد. راﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ آﺳﻮرﯾﻬﺎ، ﺑﺮاى اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻠﻞ ﻣﻐﻠﻮﺑﻪ را ﻣﺮﻋﻮب و ﺣﮑﻤﺮاﻧﻰ ﺧﻮد را در ﺗﻤﺎم
آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺗﺎ ﮐﻮﯾﺮ ﻟﻮت ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ، ﺑﺴﺨﺘﻰﻫﺎى دﻫﺸﺘﻨﺎك و ﺑﻮﺣﺸﻰﮔﺮىﻫﺎى ﺑﻰﻧﻈﯿﺮ ﻣﺘﻮﺳﻞ
ﻣﯿﺸﺪﻧﺪ، وﻟﻰ ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ﺗﻤﺎم ﻋﻼﺋﻢ و آﺛﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯿﺪاد، ﮐﻪ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺗﺴﻠﻂّ ﺧﻮد را در
آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﻣﺤﻔﻮظ دارﻧﺪ. از وﻗﺘﻰ، ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن آرﯾﺎﻧﻰ آﺳﻮر را در ﻓﺸﺎر ﮔﺬاردﻧﺪ، آﺳﻮر ﻣﺠﺒﻮر
ﺷﺪ ﺑﻮﺳﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ، ﻏﯿﺮ از ﻗﺸﻮنﮐﺸﻰ و ﻗﺘﻞ و ﻏﺎرت، ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﺮدﻣﺎن آرﯾﺎﻧﻰ ﺑﺮ ﺑﻌﻀﻰ دﯾﮕﺮ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔﺎق در ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ و دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﺣﯿﺎت ﺳﯿﺎﺳﻰ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﺪ،
ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ آﺳﻮر ﺣﯿﺪﯾﻦ
دﺧﺘﺮ ﺧﻮد را ﺑﺴﺮدار ﺳﮑﺎﺋﻰ داد و آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل دﺳﺎﯾﺲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﻣﺼﺮ وﻟﯿﺪیﻪ ﺑﮑﺎر ﺑﺮد. اﯾﻦ
وﺳﺎﺋﻞ ﻣﻮﻗﺘﺎ ﻧﺘﺎﯾﺠﻰ ﺑﺨﺸﯿﺪ، وﻟﻰ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮد، ﮐﻪ آﺳﻮر ﭘﺲ از ﺟﻨﮕﻬﺎى ﻣﺘﻤﺎدى ﺑﺎ ﻋﯿﻼم ﻧﯿﺮوى
ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده، زﯾﺮا ﻣﻰﺑﯿﻨﯿﻢ، ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺑﻤﺼﺮﯾﻬﺎ در راﻧﺪن ﺳﺎﺧﻠﻮ آﺳﻮرى از ﻣﺼﺮ
ﮐﻤﮏ ﻣﯿﮑﻨﺪ و آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل ﺑﺎ ﺧﻮﻧﺴﺮدى ﺑﺎﯾﻦ اوﺿﺎع ﻣﯿﻨﮕﺮد. ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ رﯾﺨﺘﻦ
ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﻪ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺑﻰﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺎﻧﺪ، وﻟﻰ ﻧﻬﺐ و ﻏﺎرت ﻗﻄﻌﺎت ﺟﻨﻮﺑﻰ آﺳﻮر و ﺳﻮﺧﺘﻦ ﻗﻠﻌﻪ
ﻣﺤﮑﻢ و ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻗﺪﯾﻢ آن، ﯾﻌﻨﻰ ﮐﺎﻻه (ﮐﺎﻟﺢ)، ﺿﺮﺑﺘﻬﺎﺋﻰ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺪل آﺳﻮر وارد آﻣﺪ. ﺗﺎﺧﺖو
ﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺑﺨﻮﺑﻰ ﻧﺸﺎن داد، ﮐﻪ ﻧﯿﻨﻮا دﯾﮕﺮ آن دوﻟﺖ ﺳﺎﻣﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺘﻤﺪن
آﻧﺰﻣﺎن را از دﺳﺖ ﺑﺮد ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ و آﺳﻮر ﻋﻤﺮ ﺧﻮد را ﮐﺮده. ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﻠﻞ
ﻣﻐﻠﻮﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺑﺨﻮﺑﻰ ﺣﺲ ﮐﺮدﻧﺪ. آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل در 625 ق. م درﮔﺬﺷﺖ و ﭘﺲ از آن
(ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر) ﺣﺎﮐﻢ آﺳﻮر در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه ﺳﻠﺴﻠﻪ (ﺑﺎﺑﻞ و ﮐﻠﺪاﻧﻰ) را ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺮد. ﺑﻌﺪ از
آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل، ﭘﺴﺮ او (آﺳﻮر اﺗﯿﻞ اﯾﻼﻧﻰ اوﮐﻰﻧﻰ) «1» ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻪ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﮐﺎﻻه ﭘﺮداﺧﺖ.
ﺑﺮادر او، ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ (ﺳﯿﻦ ﺷﺎروﮐﯿﻦ) ﺑﻮد و ﯾﻮﻧﺎﻧﻰﻫﺎ اﺳﻢ او را (ﺳﺎراﮐﺲ) ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ، از 620 ﺗﺎ
607 ق. م ﺳﻠﻄﻨﺖ ﮐﺮد و در زﻣﺎن او آﺳﻮر ﻣﻨﻘﺮض ﺷﺪ. ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ اﻧﻘﺮاض ﯾﮑﻰ از وﻗﺎﯾﻊ
ﻣﻬﻢ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺸﺮق ﻗﺪﯾﻢ اﺳﺖ، اﻃّﻼﻋﺎت ﻣﺎ راﺟﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺎ ﭼﻨﺪى ﻗﺒﻞ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻮد
ﺑﻨﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﻫﺮودوت، ﮐﺘﺰﯾﺎس و ﺑﺮس، وﻟﻰ اﺧﯿﺮا در 1901 ﻣﯿﻼدى ﯾﮏ ﻫﯿﺌﺖ آﻟﻤﺎﻧﻰ در ﺣﻔﺮﯾﺎت
ﺑﺎﺑﻞ دو ﺳﻨﺪ ﻣﻬﻢ راﺟﻊ ﺑﺎﻧﻬﺪام آﺳﻮر ﺑﺪﺳﺖ آورد، ﯾﮑﻰ ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ و ﻣﻌﺎﺻﺮ
ﮐﻮروش ﺑﺰرگ اﺳﺖ و دﯾﮕﺮى اﺳﺘﻮاﻧﻪاﯾﺴﺖ، ﮐﻪ از ﺧﻮد ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ و ﻣﺘﺤﺪ
ﻫﻮوخﺷﺘﺮ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه.
ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻫﺮﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ را در اﯾﻨﺠﺎ ذﮐﺮ ﻣﯿﮑﻨﯿﻢ و ﻣﻀﻤﻮن ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس در ﺟﺎى ﺧﻮد
ﺑﯿﺎﯾﺪ. ﺑﺪوا ﺑﺎﯾﺪ درﻧﻈﺮ داﺷﺖ، ﮐﻪ در ﺑﺎب ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﻠﺪاﻧﻰ ﺑﺎ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دارد: ﺑﺮس از ﻗﻮل آﺑﯿﺪن «2» ﻧﻮﺷﺘﻪ، ﮐﻪ ﭼﻮن ﺑﭙﺎدﺷﺎه آﺳﻮر ﺧﺒﺮ رﺳﯿﺪ، ﻟﺸﮑﺮى از درﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮر و ﻣﻠﺦ ﺑﯿﺮون
 آﻣﺪه ﺑﻪ ﻧﯿﻨﻮا ﺣﻤﻠﻪ ﻣﯿﮑﻨﺪ، ﺳﺮدارى را

ﺑﻮﺳﺎﻟﺲﺳﺮ) «1» ﻧﺎم ﺑﺒﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺘﺎد و او در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه آﻣﻮﺧﻪ، «2» دﺧﺘﺮ (آﺳﺘﯿﺎگ) ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد
را ﺑﺮاى ﭘﺴﺮ ﺧﻮد، ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ، ﮔﺮﻓﺖ، ﺑﻌﺪ ﺑﻘﺼﺪ ﻧﯿﻨﻮا ﺑﯿﺮون رﻓﺖ و ﭼﻮن ﭘﺎدﺷﺎه آﺳﻮر از اﯾﻦ
ﻗﻀﯿﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﺷﺪ ﻗﺼﺮ ﺧﻮد را آﺗﺶ زد. اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺮس ﺑﻨﻈﺮ ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯿﺂﯾﺪ، زﯾﺮا اوﻻ اﺳﻢ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد
در اﯾﻦ زﻣﺎن (آﺳﺘﯿﺎگ) ﻧﺒﻮد، ﺛﺎﻧﯿﺎ از ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﻮرخ ﻣﺬﮐﻮر ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻰﺷﻮد، ﮐﻪ ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا
ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺿﺪﯾﺖ ﺳﺮدارى، ﮐﻪ در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه ﺑﻮد، روى داده، و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ دﺷﻤﻦ ﻣﻮروﺛﻰ
آﺳﻮر ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ و ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﻗﺸﻮن ﻣﺤﺎﺻﺮ را اداره ﻣﯿﮑﺮد. ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮس در
اﺷﺘﺒﺎه اﻓﺘﺎده و ﯾﮑﻰ از ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﻣﺎد را، ﮐﻪ (آﺳﺘﻰ ﺑﺮاس) ﻧﺎم داﺷﺘﻪ، ﺑﺎ (ﻫﻮوخﺷﺘﺮ) ﻣﺨﻠﻮط
ﮐﺮده. از اﯾﻦ اﺷﺘﺒﺎه ﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ ﺑﺎز ﻋﺒﺎرت «ﻗﺸﻮﻧﻰ از درﯾﺎ ﺑﯿﺮون آﻣﺪه» ﻏﯿﺮ ﻣﻔﻬﻮم اﺳﺖ.
ﻫﺮودوت، ﺑﻌﮑﺲ، ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ، ﮐﻪ ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا از ﺟﻬﺖ ﻟﺸﮑﺮﮐﺸﻰ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﻮد. ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺑﺮاى رﻓﻊ
اﺧﺘﻼف ﻣﻨﺒﻊ ﮐﻠﺪاﻧﻰ ﺑﺎ رواﯾﺖ ﻫﺮودوت ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﺷﯿﺪﻧﺪ، ﺗﺎ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻟﻮﺣﻪﻫﺎﺋﻰ از ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ، آﺧﺮﯾﻦ
ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ، ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪ، ﮐﻪ اﺧﺘﻼف را رﻓﻊ ﻣﯿﮑﻨﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺰﺑﻮر ﮔﻮﯾﺪ: «ﺳﯿﻨﺎ ﺧﺮﯾﺐ ﺑﺎ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺪﯾﻬﺎ
ﻧﻤﻮد، ﻣﻌﺎﺑﺪ آﻧﺮا ﺧﺮاب، ﻫﯿﮑﻞﻫﺎ را ﻣﻌﺪوم و اﻣﮑﻨﻪ ﻣﻘﺪﺳﻪ را ﻣﻠﻮث ﮐﺮد، ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮدوك (رب
اﻟﻨﻮع ﺑﺰرگ ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ) دﺳﺖ زد و او را ﺑﻪ آﺳﻮر ﺑﺮد. ﻣﺮدوك ﻏﻀﺐ ﺧﻮد را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻓﺮو ﻧﻨﺸﺎﻧﺪ
و 21 ﺳﺎل در آﺳﻮر ﺑﻤﺎﻧﺪ، ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺸﻢ او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﺗﺴﮑﯿﻦ ﯾﺎﻓﺖ و ﭘﺎدﺷﺎه آﺳﻮر را، ﮐﻪ
ﻣﺨﺮّب ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻣﺮدوك ﺑﻮد، ﺷﻤﺸﯿﺮ ﭘﺴﺮ او، ﮐﻪ از ﺧﻮن او ﺑﻮد ...
(اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﮔﻤﺸﺪه). ﻣﺮدوك ﭘﺎدﺷﺎه اومﻣﺎنﻣﺎﻧﺪﻫﺎ (ﯾﻌﻨﻰ ﻣﺎدﯾﻬﺎ) را ﻣﻌﺎون (ﻧﺒﻮﭘﺎﻻسﺳﺎر) ﻗﺮار
داد و او، ﮐﻪ ﺑﻰﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ، ﺑﺎﻣﺮ ﻣﺮدوك ﺑﮑﻤﮏ ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﺷﺘﺎﻓﺖ. از ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﺋﯿﻦ، از راﺳﺖ و ﭼﭗ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯿﻞ روآور ﺷﺪ و اﻧﺘﻘﺎم ﺑﺎﺑﻞ را ﮐﺸﯿﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه اومﻣﺎنﻣﺎﻧﺪﻫﺎ دﻟﯿﺮ اﺳﺖ، او ﻣﻌﺎﺑﺪ ﺗﻤﺎم
ﺧﺪاﯾﺎن آﺳﻮر را ﺧﺮاب و ﻧﯿﺰ وﻻﯾﺎت اﮐﺪ را، ﮐﻪ ﺑﺮ ﺿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه اﮐﺪ ﺑﻮدﻧﺪ، وﯾﺮان ﮐﺮد. ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ
از رﻓﺘﺎرى، ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدوك ﺷﺪه ﺑﻮد ﺳﺨﺖ ﻣﮑﺪر ﺑﻮد ... او دﺳﺖ ﺑﺎﻣﮑﻨﻪ ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺧﺪاﯾﺎن ﻧﺰد ...
ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺧﺮاﺑﻰ ﻣﻌﺎﺑﺪ آﺳﻮر ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮدم ﺧﺎرج ﻣﺬﻫﺐ، ﺑﺮﺑﺮﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ .....»

راﺟﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﻣﺎد و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ، ﮐﻪ آﻧﻬﺎ از ﻃﺮف ﻗﻔﻘﺎزﯾﻪ
آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، ﯾﻌﻨﻰ از ﭘﺸﺖ ﮐﻮﻫﻬﺎى ﻗﻔﻘﺎز ﺑﻄﺮف ﺟﻨﻮب ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪه و از درﺑﻨﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻘﻔﻘﺎزﯾﻪ و
 آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﮐﻨﻮﻧﻰ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ. زﯾﺮا ﻫﺮودوت در اﯾﻦ ﺑﺎب ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻮﯾﺪ (ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ 104): «ﻣﺴﺎﻓﺖ ﺑﯿﻦ درﯾﺎﭼﻪ ماﺗﯿﺪ «1»، رود ﻓﺎزﯾﺲ و ﮐﻞﺧﯿﺪ
ﺑﺮاى ﭘﯿﺎدهرو ﺳﺎﻟﻢ ﺳﻰ روز راه اﺳﺖ، ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ ﮐﻞﺧﯿﺪ و ﻣﺎد زﯾﺎد ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو ﻣﻤﻠﮑﺖ
ﻓﻘﻂ ﻣﺮدم ﺳﺎسﭘﯿﺮ ﺳﮑﻨﻰ دارﻧﺪ، وﻟﻰ ﺳﮑﺎﻫﺎ اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎه را ﮔﺬاﺷﺘﻪ از راه ﺑﺎﻻﺗﺮ و دورﺗﺮى
آﻣﺪﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮐﻮﻫﻬﺎى ﻗﻔﻘﺎز را از ﻃﺮف راﺳﺖ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ».
درﯾﺎﭼﻪ ماﺗﯿﺪ درﯾﺎى آزوو «2» اﻣﺮوزى، رود ﻓﺎزﯾﺲ (رﯾﻮن) ﮐﻨﻮﻧﻰ و ﮐﻞ ﺧﯿﺪ ﻻزﺳﺘﺎن ﻗﺮون ﺑﻌﺪ
ﯾﺎ ﮔﺮﺟﺴﺘﺎن ﻏﺮﺑﻰ اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮودوت ﻣﯿﺨﻮاﻫﺪ ﺑﮕﻮﯾﺪ، ﮐﻪ راه ﮐﻮﺗﺎه ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﮐﻨﺎر درﯾﺎى
آزوو ﺑﻮﻻﯾﺖ ﺑﺎﻃﻮم ﮐﻨﻮﻧﻰ و از آﻧﺠﺎ ﺑﺂذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻮد، وﻟﻰ آﻧﻬﺎ راه ﺧﻮدﺷﺎﻧﺮا دور ﮐﺮده از ﮐﻨﺎر
درﯾﺎى ﺧﺰر ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ. ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ذﯾﻞ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﺗﺠﺎوز ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺑﺎﯾﺮان در ﻗﺮون ﺑﻌﺪ ﻫﻢ از
ﺗﻨﮓﻫﺎى ﻗﻔﻘﺎز، ﻣﺎﻧﻨﺪ درﺑﻨﺪ واﻗﻊ در ﮐﻨﺎر درﯾﺎى ﺧﺰر و ﺗﻨﮓ دارﯾﺎل واﻗﻊ در ﮔﺮﺟﺴﺘﺎن، ﺑﻮد. از
اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻫﺮودوت ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ در آن زﻣﺎن ﻫﻢ ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ از ﻫﻤﯿﻦ ﺗﻨﮓﻫﺎ ﻣﯿﮕﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ و
راه دﯾﮕﺮ، و ﻟﻮ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺑﻮد، اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﯿﺸﺪ، ﺷﺎﯾﺪ از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ، ﮐﻪ ﺑﻤﻮاﻧﻊ ﻃﺒﯿﻌﻰ
ﺑﺮﻣﯿﺨﻮردهاﻧﺪ. در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻰﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد، ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﺣﺘﻤﺎل دادهاﻧﺪ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ
از دﻫﺴﺘﺎن، ﮔﺮﮔﺎن، ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن و ﮔﯿﻼن ﺑﻄﺮف آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ذﯾﻞ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﮐﺘﺰﯾﺎس
ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ ﮔﻮﯾﺪ. اﮔﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ از دو ﻃﺮف ﺑﺎﯾﺮان ﺣﻤﻠﻪ
ﮐﺮدهاﻧﺪ. ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ درﻧﻈﺮ داﺷﺖ، ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ ﺳﮑﺎﻫﺎ را در اﯾﺮان 28 ﺳﺎل ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ
و، اﮔﺮ دﻗﯿﻖ ﺷﻮﯾﻢ، اﯾﻦ ﻣﺪت ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﺑﺎ ﺳﻨﯿﻦ وﻗﺎﯾﻊ دﯾﮕﺮ ﻧﺪارد، زﯾﺮا ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ در 633 ﺑﺘﺨﺖ ﻣﺎد
ﻧﺸﺴﺖ و، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﻗﺸﻮن ﻣﺮﺗﺒﻰ ﺑﯿﺎراﺳﺖ، ﺑﻌﺪ ﻣﺪﺗﻰ ﺑﺎ آﺳﻮر ﺟﻨﮕﯿﺪه ﻧﯿﻨﻮا را
ﻣﺤﺎﺻﺮه ﮐﺮد و ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد اﯾﻦ ﺷﻬﺮ را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﻨﺪ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻰ اﯾﺮان ﭘﯿﺪا ﺷﺪﻧﺪ.
 اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﻣﺎد
در 606 ﻧﯿﻨﻮا را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﺮد و، اﮔﺮ از ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﺧﻮد ﯾﻌﻨﻰ از ﺗﺨﻠﯿﻪ اﯾﺮان از ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻧﻤﯿﺸﺪ،
ﺑﺠﻨﮓ ﺛﺎﻧﻮى ﺑﺎ آﺳﻮر ﻧﻤﻰﭘﺮداﺧﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﮔﺮ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ آﻧﻬﺎ را در اﯾﺮان 28 ﺳﺎل ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﺗﺎرﯾﺦ
وﻗﺎﯾﻊ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻬﻢ ﻣﯿﺨﻮرد، زﯾﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ، ﮐﻪ از زﻣﺎﻧﻰ ﮐﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ، ﺗﺎ
605 ﺑﮑﺎر ﺳﮑﺎﻫﺎ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺖ، در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻓﺮﺻﺘﻰ ﺑﺮاى اﺻﻼح ﻗﺸﻮن ﻣﺎد، ﺟﻨﮓ اول و ﺗﻬﯿﻪ
ﺟﻨﮓ دوم ﺑﺎ آﺳﻮر ﻧﻤﯿﻤﺎﻧﺪ. اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺷﮑﺴﺖ ﻓﺮورﺗﯿﺶ از آﺳﻮر، ﺷﺎه ﺟﺪﯾﺪ،
ﮐﻪ در اول ﺳﻠﻄﻨﺘﺶ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﻋﺪﯾﺪه ﻣﺼﺎدف ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻓﻮرا ﺑﻰﺗﺪارﮐﺎت ﺑﺎ آﺳﻮر
ﺟﻨﮓ ﮐﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ ﺳﮑﺎﻫﺎ در اﯾﺮان ﮐﻤﺘﺮ از 28 ﺳﺎل ﺑﻮده.

ﺳﭙﺎه ﻣﺎد ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى ﭘﯿﺶ ﻣﯿﺮﻓﺖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ دوﻟﺖ ﺑﺰرگ آﺳﻮر ﺳﻘﻮط ﯾﺎﺑﺪ، ﮐﻪ
ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺧﺒﺮ ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در آذرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺻﻔﺤﺎت ﻣﺠﺎور آن ﺑﺸﺎه ﻣﺎد رﺳﯿﺪ و او دﯾﺪ، ﮐﻪ
ﭼﺎره ﻧﺪارد، ﺟﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻧﯿﻨﻮا را ﺗﺮك ﮐﺮده ﺑﺤﻔﻆ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺧﻮد ﺑﭙﺮدازد. اﯾﻦ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﭙﺎه
ﺧﻮد ﻗﺼﺪ دﺷﻤﻦ ﮐﺮد، در ﻧﺰدﯾﮑﻰ درﯾﺎﭼﻪ اورﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻣﺼﺎف داده ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد و ﻣﺠﺒﻮر
ﺷﺪ ﺷﺮاﺋﻂ ﺳﻨﮕﯿﻦ آﻧﺎن را ﺑﭙﺬﯾﺮد.
(ﻫﺮودوت- ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ 103) ﺳﮑﺎﻫﺎ ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻓﺘﺢ داﻧﺴﺘﻨﺪ، ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﺴﻰ ﻗﺪرت ﻧﺪارد از آﻧﻬﺎ
ﺟﻠﻮﮔﯿﺮى ﮐﻨﺪ، ﭼﻪ آﺳﻮر ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺎد ﻧﺎﺗﻮان و ﺧﻮد ﻣﺎدىﻫﺎى ﻏﺎﻟﺐ، ﻣﻐﻠﻮب آﻧﻬﺎ ﺷﺪه
ﺑﻮدﻧﺪ. از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ و ﻧﯿﺰ ﺑﺴﺒﺐ اﯾﻨﮑﻪ در آﺳﻮر ﻏﻨﺎﺋﻢ ﮐﺎﻓﻰ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻨﺎى ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز را در ﮐﻠﯿﻪ
ﺻﻔﺤﺎت ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻰ اﯾﺮان، در آﺳﻮر، ﻣﻤﻠﮑﺖ وان، ﮐﺎﭘﺎدوﮐﯿﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﻣﻤﻠﮑﺘﻰ را ﺑﻌﺪ از
دﯾﮕﺮى ﻏﺎرت و ﺧﺮاب ﮐﺮده ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ، ﺗﺎ ﺑﺴﻮاﺣﻞ درﯾﺎى ﻣﻐﺮب (ﻣﺪىﺗﺮاﻧﻪ) رﺳﯿﺪﻧﺪ. در اﯾﻨﺠﺎﻫﺎ
ﻫﺮﭼﻪ ﻣﯿﯿﺎﻓﺘﻨﺪ ﻏﺎرت، آﺑﺎدﯾﻬﺎ را وﯾﺮان و ﻣﺮدم را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ. ﻓﻘﻂ ﻣﺮدﻣﺎﻧﻰ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ، ﮐﻪ
ﭘﻨﺎه ﺑﻘﻼع ﺑﺮدﻧﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺼﺮ ﭘﺴﺎﻣﺘﯿﮏ (ﻓﺴﻤﺘﯿﺦ)، ﮐﻪ ﻓﺎﺗﺤﺎﻧﻪ وارد ﺷﺎﻣﺎت ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻫﻤﯿﻨﮑﻪ ﺧﺒﺮ
ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ را ﺷﻨﯿﺪ، ﺑﻌﺠﻠﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻌﺪ ﻫﺪاﯾﺎﺋﻰ ﺑﺮاى ﺳﺮدار ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎده او را از
دﺧﻮل ﺑﻤﺼﺮ ﻣﻨﺼﺮف ﮐﺮد. ﺣﺮﮐﺖ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﻄﺮف ﻓﻼت اﯾﺮان ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﺟﻬﺖ داﺷﺘﻪ.
ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﮐﯿﻤﺮىﻫﺎ را ﺗﻌﻘﯿﺐ ﮐﺮده ﺑﺂﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ درآﻣﺪﻧﺪ. ﺑﻌﻀﻰ ﺗﺼﻮر ﻣﻰﮐﻨﻨﺪ، ﮐﻪ
آﺳﻮر، ﭼﻮن دﯾﺪ از ﻃﺮف ﮐﯿﻤﺮﯾﻬﺎ و ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ او ﺗﻨﮓ ﺷﺪه، ﺳﮑﺎﻫﺎ را ﺑﮑﻤﮏ ﻃﻠﺒﯿﺪ، وﻟﻰ
ﺑﺎﯾﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ:
آﻣﺪن ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﺂﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ دﻧﺒﺎﻟﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﻬﻀﺖ آرﯾﺎﻧﻰ ﺑﻮده، ﮐﻪ از ﻗﺮون ﭘﯿﺶ ﺷﺮوع ﺷﺪه ﺑﻮد و
آرﯾﺎﻧﻬﺎ ﺑﻤﻌﻨﻰ اﻋﻢ ﮔﺮوه ﮔﺮوه، دﺳﺘﻪ دﺳﺘﻪ، ﺑﻔﻼت اﯾﺮان و آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﻣﻰﮔﺬﺷﺘﻨﺪ. ﺑﺎرى
ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﻣﺎد و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺳﺎﻟﻬﺎ اﻣﺘﺪاد ﯾﺎﻓﺖ. از ﺗﻮرﯾﮥ ﺑﺨﻮﺑﻰ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﭼﻪ
رﻋﺒﻰ از ﺳﮑﺎﻫﺎ، ﺗﺎﺧﺖ، ﺗﺎز و ﮐﺸﺘﺎر و ﻏﺎرت آﻧﻬﺎ
در دﻟﻬﺎى ﻣﺮدﻣﺎن آﻧﺮوز ﺑﻮده. ارﻣﯿﺎ ﮔﻮﯾﺪ (ﮐﺘﺎب ارﻣﯿﺎى ﻧﺒﻰ ﺑﺎب ﺷﺸﻢ): «اى ﺑﻨﻰ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻦ، از
اورﺷﻠﯿﻢ ﻓﺮار ﮐﻨﯿﺪ، ﮐﺮﻧﺎ را در ﺗﻘﻮع «1» ﺑﻨﻮازﯾﺪ و ﻋﻼﻣﺘﻰ ﺑﺮ ﺑﯿﺖ ﻫﮑّﺎرﯾﻢ «2» ﺑﺮاﻓﺮازﯾﺪ، زﯾﺮا ﺑﻼﺋﻰ
از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل و ﺷﮑﺴﺘﻰ ﻋﻈﯿﻢ روى ﺧﻮاﻫﺪ داد ...
ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻰﮔﻮﯾﺪ، اﯾﻨﮏ ﻗﻮﻣﻰ از زﻣﯿﻦ ﺷﻤﺎل ﻣﯿﺂورم، اﻣﺘﻰ ﻋﻈﯿﻢ از اﻗﺼﺎى زﻣﯿﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ
ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮐﻤﺎن و ﻧﯿﺰه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ. اﯾﺸﺎن ﻣﺮدان ﺳﺘﻢ ﮐﯿﺶ ﻣﯿﺒﺎﺷﻨﺪ، ﮐﻪ ﺗﺮﺣﻢ ﻧﺪارﻧﺪ. ﺑﺂواز
ﺧﻮد ﻣﺜﻞ درﯾﺎ ﺷﻮرش ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد و ﺑﺮ اﺳﺒﺎن ﺳﻮار ﺷﺪه ﻣﺜﻞ ﻣﺮدان ﺟﻨﮕﻰ ﺑﻀﺪ ﺗﻮ اى دﺧﺘﺮ
ﺻﯿﻬﻮن ﺧﻮدآراﺋﻰ ﮐﻨﻨﺪ. آوازه اﯾﻦ را ﺷﻨﯿﺪﯾﻢ، دﺳﺖﻫﺎى ﻣﺎ ﺳﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪ و درد ﻣﺜﻞ زﻧﻰ، ﮐﻪ
ﻣﯿﺰاﯾﺪ، ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﺴﺘﻮﻟﻰ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺼﺤﺮا ﺑﯿﺮون ﻣﺸﻮﯾﺪ و ﺑﺮاه ﻣﺮوﯾﺪ، زﯾﺮا ﺷﻤﺸﯿﺮ دﺷﻤﻨﺎن و ﺧﻮف
از ﻫﺮ ﻃﺮف اﺳﺖ. اى دﺧﺘﺮ ﻗﻮم ﻣﻦ ﭘﻼس ﺑﭙﻮش و ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ را در ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ ﺑﻐﻠﻄﺎن، ﻣﺎﺗﻢ ﭘﺴﺮ ﯾﮕﺎﻧﻪ
و ﻧﻮﺣﻪﮔﺮى ﺗﻠﺦ ﺑﺮاى ﺧﻮد ﺑﮑﻦ، زﯾﺮا ﺗﺎراجﮐﻨﻨﺪه ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﯿﺂﯾﺪ ... دم ﭘﺮزور ﻣﯿﺪﻣﺪ، ﺳﺮب در
آﺗﺶ ﻓﺎﻧﻰ ﻣﯿﮕﺮدد و ﻗﺎلﮔﺮ ﻋﺒﺚ ﻗﺎل ﻣﯿﮕﺬارد، زﯾﺮا ﺷﺮﯾﺮان ﺟﺪا ﻧﻤﯿﺸﻮﻧﺪ». ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در
اﯾﺮان ﺑﻘﻮل ﻫﺮودوت 28 ﺳﺎل ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ. در اﯾﻦ ﻣﺪت ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﻣﻠﻞ ﺑﺎج ﻣﯿﮕﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ
آﻧﻬﺎ را ﻣﯿﭽﺎﭘﯿﺪﻧﺪ. ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﭘﺎدﺷﺎه ﯾﺎ ﺳﺮدار آﻧﻬﺎ را ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﻣﺎدى ﯾﺲ «3»، ﮐﻪ ﭘﺴﺮ
ﺑﺎرﺗﺎﺗﻮى ﻣﺬﮐﻮر در ﻓﻮق ﺑﻮد، ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺳﺮان ﺳﭙﺎه ﺳﮑﺎﺋﻰ ﻣﯿﻬﻤﺎن ﮐﺮده ﻫﻤﻪ را در ﺣﺎل ﻣﺴﺘﻰ
ﺑﮑﺸﺖ. ﭘﺲ از اﯾﻨﮑﺎر ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﺎ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺟﻨﮕﯿﺪ و، ﭼﻮن آﻧﻬﺎ ﺑﻰﺳﺮ و ﺳﺎﻻر ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، ﺷﮑﺴﺖ
ﺧﻮرده از ﻣﺎد ﺧﺎرج ﺷﺪﻧﺪ.

اﺳﻢ اﯾﻦ ﺷﺎه را ﻫﺮودوت ﮐﻮآﮐﺴﺎر ﻧﻮﺷﺘﻪ «1»، وﻟﻰ از ﮐﺘﯿﺒﻪ ﺑﯿﺴﺘﻮن دارﯾﻮش اول ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ
ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﺑﻮد. اﯾﻦ ﺷﺎه ﯾﮑﻰ از ﺷﺎﻫﺎﻧﻰ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺳﺎﺋﺴﻰ ﺧﻮب ﺑﻮدهاﻧﺪ و ﻧﻈﺎﺋﺮﺷﺎن در ﺗﺎرﯾﺦ ﮐﻢ
اﺳﺖ.
وﻗﺘﻰ ﮐﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ، اوﺿﺎع ﻣﺎد ﺧﻄﺮﻧﺎك و ﻣﻮﻗﻊ ﺷﺎه ﺑﺎرﯾﮏ ﺑﻮد، وﻟﻰ او ﺑﺨﻮﺑﻰ
ﺗﺸﺨﯿﺺ داد، ﮐﻪ ﺑﯿﺪرﻧﮓ ﺑﺎﯾﺪ اﺻﻼﺣﺎﺗﻰ ﺑﮑﻨﺪ و ﺗﻮﺟﻪ ﺧﻮد را ﻗﺒﻞ از ﻫﺮ ﭼﯿﺰ ﺑﻘﺸﻮن ﻣﻌﻄﻮف
داﺷﺖ، زﯾﺮا از ﺗﺠﺮﺑﻪ ﺗﻠﺦ ﺟﻨﮓ ﭘﺪرش ﺑﺎ آﺳﻮر آﻣﻮﺧﺘﻪ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن ﭼﺮﯾﮑﻰ ﻣﺎد ﻫﺮﮔﺰ از
ﻋﻬﺪه ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن ورزﯾﺪه و ﺟﻨﮓ آزﻣﻮده آﺳﻮر ﺑﺮﻧﯿﺎﯾﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻗﺸﻮﻧﻰ ﺑﺎﺳﻠﻮب آﺳﻮرى ﺗﺮﺗﯿﺐ داد
و آﻧﺮا داﺋﻤﻰ ﮐﺮد. ﭘﯿﺎده ﻧﻈﺎم ﻣﺴﻠّﺢ ﺑﻪ ﺗﯿﺮوﮐﻤﺎن و ﺷﻤﺸﯿﺮ ﺷﺪ، ﺳﻮاره ﻧﻈﺎم ﺗﯿﺮاﻧﺪازان ﻣﺎﻫﺮى ﺑﻮدﻧﺪ،
 ﮐﻪ از ﮐﻮدﮐﻰ ﺑﺎﺳﺐﺳﻮارى، ﺗﯿﺮاﻧﺪازى و ﻗﯿﻘﺎج زدن، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﻮاران ﭘﺎرﺗﻰ ﭼﻨﺪ ﻗﺮن ﺑﻌﺪ، ﻋﺎدت ﮐﺮده
ﺑﻮدﻧﺪ. اﺳﺐ ﻣﺎدى در ﻋﻬﺪ ﻗﺪﯾﻢ ﻣﻌﺮوف آﻓﺎق ﺑﻮد، ﺑﺨﺼﻮص اﺳﺒﻬﺎى ﻧﺴﺎ (ﻧﯿﺴﺎﯾﻪ) ﮐﻪ از ﺣﯿﺚ ﻗﺸﻨﮕﻰ، ﺗﻨﺪروى و ﺑﺮدﺑﺎرى ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻧﺪاﺷﺘﻨﺪ. ﺑﻌﺪ از ﺗﺮﺗﯿﺐ ﭼﻨﯿﻦ ﺳﭙﺎﻫﻰ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﺑﻘﻮل ﻫﺮودوت
(ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ 103) ﺑﻪ آﺳﻮر ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮد. آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﺳﺨﺖ ﭘﺎ ﻓﺸﺮدﻧﺪ، وﻟﻰ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﺳﺮدار آﺳﻮرى
ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد و ﻗﺸﻮن ﻣﺎد در دﻓﻌﻪ دوم داﺧﻞ آﺳﻮر ﺷﺪه ﻧﯿﻨﻮا ﭘﺎى ﺗﺨﺖ آﺳﻮر را ﻣﺤﺎﺻﺮه ﮐﺮد.
ﭼﻮن ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﺳﺘﺤﮑﺎﻣﺎت ﻧﯿﻨﻮا ﻣﺤﺎﺻﺮه آن ﺑﻄﻮل ﺧﻮاﻫﺪ اﻧﺠﺎﻣﯿﺪ، ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﻗﺴﻤﺘﻰ
از ﻗﺸﻮن ﺧﻮد را ﻣﺄﻣﻮر ﮐﺮد ﺟﻠﮕﻪﻫﺎى ﺣﺎﺻﻠﺨﯿﺰ آﺳﻮر را ﻏﺎرت و ﺧﺮاب ﮐﻨﻨﺪ، زﯾﺮا ﺗﺼﻤﯿﻢ ﮐﺮده
ﺑﻮد، ﮐﻪ دﺷﻤﻦ را ﻣﻨﻬﺪم و ﻧﺎم آﺳﻮر را از ﺻﻔﺤﻪ روزﮔﺎر ﻣﺤﻮ ﮐﻨﺪ. از اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺨﻮﺑﻰ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯿﺸﻮد،
ﮐﻪ ﮐﯿﻨﻪورزى ﻣﺎدﯾﻬﺎ از ﺟﻬﺖ ﻣﻈﺎﻟﻢ آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﺑﭽﻪ اﻧﺪازه ﺑﻮده.
ﺑﺮاى ﻧﻤﻮدن ﺳﺮور ﻣﻠﻞ ﻣﻐﻠﻮﺑﻪ از ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻧﯿﻨﻮا، ﯾﮑﻰ دو ﺟﺎى ﺗﻮرﯾﮥ را ذﮐﺮ ﻣﯿﮑﻨﯿﻢ (ﮐﺘﺎب ﻧﺎﺣﻮم
ﺑﺎب دوم): «ﺧﺪاوﻧﺪ ﻋﻈﻤﺖ ﯾﻌﻘﻮب را ﻣﺜﻞ ﻋﻈﻤﺖ اﺳﺮاﺋﯿﻞ ﺑﺎز ﻣﯿﺂورد و ﺗﺎراجﮐﻨﻨﺪﮔﺎن اﯾﺸﺎن را
ﺗﺎراج ﻣﻰﮐﻨﺪ. ﺳﺮ ﺟﺒﺎران او ﺳﺮخ ﺷﺪه، ﻣﺮدان ﺟﻨﮕﻰ ﺑﻘﺮﻣﺰ ﻣﻠﺒﺲ، ﻋﺮّاﺑﻪﻫﺎ در روز ﺗﻬﯿﻪ او از ﻓﻮﻻد
ﻻﻣﻊ اﺳﺖ و ﻧﯿﺰهﻫﺎ ﻣﺘﺤﺮّك ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ ... دروازهﻫﺎى ﺷﻬﺮﻫﺎ ﮐﺸﺎده اﺳﺖ، ﻗﺼﺮ ﮔﺪاﺧﺘﻪ ﻣﻰﮔﺮدد ...
و ﻧﯿﻨﻮا از روزى، ﮐﻪ ﺑﻮﺟﻮد آﻣﺪه، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺮﮔﻪ آب ﻣﯿﺒﻮد، اﻣﺎ اﻫﻠﺶ ﻓﺮار ﻣﻰﮐﻨﻨﺪ و اﮔﺮﭼﻪ ﺻﺪا
ﻣﯿﺰﻧﻨﺪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯿﺪ ﺑﺎﯾﺴﺘﯿﺪ، ﻟﮑﻦ اﺣﺪى ﻣﻠﺘﻔﺖ ﻧﻤﯿﺸﻮد. ﻧﻘﺮه را ﻏﺎرت ﮐﻨﯿﺪ و ﻃﻼ را ﺑﯿﻐﻤﺎ ﺑﺮﯾﺪ، زﯾﺮا
اﻧﺪوﺧﺘﻪﻫﺎى او و ﮐﺜﺮت ﻫﺮﮔﻮﻧﻪ ﻣﺘﺎﻋﺶ را اﻧﺘﻬﺎﺋﻰ ﻧﯿﺴﺖ. او ﺧﺎﻟﻰ و وﯾﺮان و ﺧﺮاب اﺳﺖ، دﻟﺶ
ﮔﺪاﺧﺘﻪ، زاﻧﻮﻫﺎﯾﺶ ﻟﺮزان، در ﻫﻤﻪ ﮐﻤﺮﻫﺎ درد ﺷﺪﯾﺪ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ و رﻧﮓ روﻫﺎى، ﻫﻤﻪ ﭘﺮﯾﺪه اﺳﺖ ...
واى ﺑﺮ ﺷﻬﺮ ﺧﻮﻧﺮﯾﺰ، ﮐﻪ ﺗﻤﺎﻣﺶ از دروغ و ﻗﺘﻞ ﻣﻤﻠﻮ اﺳﺖ و ﻏﺎرت از آن دور ﻧﻤﯿﺸﻮد. آواز
ﺗﺎزﯾﺎﻧﻪﻫﺎ، ﺻﺪاى ﻏﺮﻏﺮ ﭼﺮﺧﻬﺎ، ﺟﻬﯿﺪن اﺳﺒﺎن و ﺟﺴﺘﻦ ﻋﺮّاﺑﻪﻫﺎ. ﺳﻮاران ﻫﺠﻮم ﻣﻰآورﻧﺪ، و
ﺷﻤﺸﯿﺮﻫﺎ ﺑﺮّاق، ﻧﯿﺰهﻫﺎ ﻻﻣﻊ ﻣﯿﺒﺎﺷﺪ و ﮐﺜﺮت ﻣﺠﺮوﺣﺎن، ﻓﺮاواﻧﻰ ﻣﻘﺘﻮﻟﯿﻦ و ﻻﺷﻬﺎ را اﻧﺘﻬﺎﺋﻰ ﻧﯿﺴﺖ،
ﺑﺮ ﻻﺷﻬﺎى ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﻣﯿﺎﻓﺘﻨﺪ ... اﯾﻨﮏ ﯾﻬﻮه ﺻﺒﺎﺑﻮت ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ:
ﻣﻦ ﺑﻀﺪ ﺗﻮ ﻫﺴﺘﻢ و داﻣﻦﻫﺎﯾﺖ را ﺑﺮ روى ﺗﻮ ﻣﻨﮑﺸﻒ ﺳﺎﺧﺘﻪ ﻋﻮرت ﺗﻮ را ﺑﺮ اﻣﺖﻫﺎ و رﺳﻮاﺋﻰ ﺗﻮ
را ﺑﺮ ﻣﻤﻠﮑﺘﻬﺎ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻮاﻫﻢ ﺳﺎﺧﺖ ...»