ﺳﭙﺎه ﻣﺎد ﺑﺎ ﺑﻬﺮهﻣﻨﺪى ﭘﯿﺶ ﻣﯿﺮﻓﺖ و ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ دوﻟﺖ ﺑﺰرگ آﺳﻮر ﺳﻘﻮط ﯾﺎﺑﺪ، ﮐﻪ
ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺧﺒﺮ ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در آذرﺑﺎﯾﺠﺎن و ﺻﻔﺤﺎت ﻣﺠﺎور آن ﺑﺸﺎه ﻣﺎد رﺳﯿﺪ و او دﯾﺪ، ﮐﻪ
ﭼﺎره ﻧﺪارد، ﺟﺰ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺤﺎﺻﺮه ﻧﯿﻨﻮا را ﺗﺮك ﮐﺮده ﺑﺤﻔﻆ ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺧﻮد ﺑﭙﺮدازد. اﯾﻦ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎ ﺳﭙﺎه
ﺧﻮد ﻗﺼﺪ دﺷﻤﻦ ﮐﺮد، در ﻧﺰدﯾﮑﻰ درﯾﺎﭼﻪ اورﻣﯿﻪ ﺑﺎ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻣﺼﺎف داده ﺷﮑﺴﺖ ﺧﻮرد و ﻣﺠﺒﻮر
ﺷﺪ ﺷﺮاﺋﻂ ﺳﻨﮕﯿﻦ آﻧﺎن را ﺑﭙﺬﯾﺮد.
(ﻫﺮودوت- ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ 103) ﺳﮑﺎﻫﺎ ﭘﺲ از اﯾﻦ ﻓﺘﺢ داﻧﺴﺘﻨﺪ، ﮐﻪ دﯾﮕﺮ ﮐﺴﻰ ﻗﺪرت ﻧﺪارد از آﻧﻬﺎ
ﺟﻠﻮﮔﯿﺮى ﮐﻨﺪ، ﭼﻪ آﺳﻮر ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺟﻨﮓ ﺑﺎ ﻣﺎد ﻧﺎﺗﻮان و ﺧﻮد ﻣﺎدىﻫﺎى ﻏﺎﻟﺐ، ﻣﻐﻠﻮب آﻧﻬﺎ ﺷﺪه
ﺑﻮدﻧﺪ. از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ و ﻧﯿﺰ ﺑﺴﺒﺐ اﯾﻨﮑﻪ در آﺳﻮر ﻏﻨﺎﺋﻢ ﮐﺎﻓﻰ ﻧﯿﺎﻓﺘﻪ ﺑﻮدﻧﺪ، ﺑﻨﺎى ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز را در ﮐﻠﯿﻪ
ﺻﻔﺤﺎت ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻰ اﯾﺮان، در آﺳﻮر، ﻣﻤﻠﮑﺖ وان، ﮐﺎﭘﺎدوﮐﯿﻪ ﮔﺬاﺷﺘﻪ و ﻣﻤﻠﮑﺘﻰ را ﺑﻌﺪ از
دﯾﮕﺮى ﻏﺎرت و ﺧﺮاب ﮐﺮده ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ، ﺗﺎ ﺑﺴﻮاﺣﻞ درﯾﺎى ﻣﻐﺮب (ﻣﺪىﺗﺮاﻧﻪ) رﺳﯿﺪﻧﺪ. در اﯾﻨﺠﺎﻫﺎ
ﻫﺮﭼﻪ ﻣﯿﯿﺎﻓﺘﻨﺪ ﻏﺎرت، آﺑﺎدﯾﻬﺎ را وﯾﺮان و ﻣﺮدم را ﻧﺎﺑﻮد ﻣﻰﮐﺮدﻧﺪ. ﻓﻘﻂ ﻣﺮدﻣﺎﻧﻰ ﺳﺎﻟﻢ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ، ﮐﻪ
ﭘﻨﺎه ﺑﻘﻼع ﺑﺮدﻧﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺼﺮ ﭘﺴﺎﻣﺘﯿﮏ (ﻓﺴﻤﺘﯿﺦ)، ﮐﻪ ﻓﺎﺗﺤﺎﻧﻪ وارد ﺷﺎﻣﺎت ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻫﻤﯿﻨﮑﻪ ﺧﺒﺮ
ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ را ﺷﻨﯿﺪ، ﺑﻌﺠﻠﻪ ﻋﻘﺐ ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻌﺪ ﻫﺪاﯾﺎﺋﻰ ﺑﺮاى ﺳﺮدار ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻓﺮﺳﺘﺎده او را از
دﺧﻮل ﺑﻤﺼﺮ ﻣﻨﺼﺮف ﮐﺮد. ﺣﺮﮐﺖ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﻄﺮف ﻓﻼت اﯾﺮان ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ ﭼﻪ ﺟﻬﺖ داﺷﺘﻪ.
ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﮐﯿﻤﺮىﻫﺎ را ﺗﻌﻘﯿﺐ ﮐﺮده ﺑﺂﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ درآﻣﺪﻧﺪ. ﺑﻌﻀﻰ ﺗﺼﻮر ﻣﻰﮐﻨﻨﺪ، ﮐﻪ
آﺳﻮر، ﭼﻮن دﯾﺪ از ﻃﺮف ﮐﯿﻤﺮﯾﻬﺎ و ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻋﺮﺻﻪ ﺑﺮ او ﺗﻨﮓ ﺷﺪه، ﺳﮑﺎﻫﺎ را ﺑﮑﻤﮏ ﻃﻠﺒﯿﺪ، وﻟﻰ
ﺑﺎﯾﺪ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﻣﺮ ﭼﻨﯿﻦ ﺑﺎﺷﺪ:
آﻣﺪن ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﺂﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ دﻧﺒﺎﻟﻪ ﻫﻤﺎن ﻧﻬﻀﺖ آرﯾﺎﻧﻰ ﺑﻮده، ﮐﻪ از ﻗﺮون ﭘﯿﺶ ﺷﺮوع ﺷﺪه ﺑﻮد و
آرﯾﺎﻧﻬﺎ ﺑﻤﻌﻨﻰ اﻋﻢ ﮔﺮوه ﮔﺮوه، دﺳﺘﻪ دﺳﺘﻪ، ﺑﻔﻼت اﯾﺮان و آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﻣﻰﮔﺬﺷﺘﻨﺪ. ﺑﺎرى
ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﻣﺎد و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺳﺎﻟﻬﺎ اﻣﺘﺪاد ﯾﺎﻓﺖ. از ﺗﻮرﯾﮥ ﺑﺨﻮﺑﻰ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﭼﻪ
رﻋﺒﻰ از ﺳﮑﺎﻫﺎ، ﺗﺎﺧﺖ، ﺗﺎز و ﮐﺸﺘﺎر و ﻏﺎرت آﻧﻬﺎ
در دﻟﻬﺎى ﻣﺮدﻣﺎن آﻧﺮوز ﺑﻮده. ارﻣﯿﺎ ﮔﻮﯾﺪ (ﮐﺘﺎب ارﻣﯿﺎى ﻧﺒﻰ ﺑﺎب ﺷﺸﻢ): «اى ﺑﻨﻰ ﺑﻦ ﯾﺎﻣﯿﻦ، از
اورﺷﻠﯿﻢ ﻓﺮار ﮐﻨﯿﺪ، ﮐﺮﻧﺎ را در ﺗﻘﻮع «1» ﺑﻨﻮازﯾﺪ و ﻋﻼﻣﺘﻰ ﺑﺮ ﺑﯿﺖ ﻫﮑّﺎرﯾﻢ «2» ﺑﺮاﻓﺮازﯾﺪ، زﯾﺮا ﺑﻼﺋﻰ
از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل و ﺷﮑﺴﺘﻰ ﻋﻈﯿﻢ روى ﺧﻮاﻫﺪ داد ...
ﺧﺪاوﻧﺪ ﭼﻨﯿﻦ ﻣﻰﮔﻮﯾﺪ، اﯾﻨﮏ ﻗﻮﻣﻰ از زﻣﯿﻦ ﺷﻤﺎل ﻣﯿﺂورم، اﻣﺘﻰ ﻋﻈﯿﻢ از اﻗﺼﺎى زﻣﯿﻦ ﺧﻮاﻫﻨﺪ
ﺑﺮﺧﺎﺳﺖ و ﮐﻤﺎن و ﻧﯿﺰه ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮔﺮﻓﺖ. اﯾﺸﺎن ﻣﺮدان ﺳﺘﻢ ﮐﯿﺶ ﻣﯿﺒﺎﺷﻨﺪ، ﮐﻪ ﺗﺮﺣﻢ ﻧﺪارﻧﺪ. ﺑﺂواز
ﺧﻮد ﻣﺜﻞ درﯾﺎ ﺷﻮرش ﺧﻮاﻫﻨﺪ ﮐﺮد و ﺑﺮ اﺳﺒﺎن ﺳﻮار ﺷﺪه ﻣﺜﻞ ﻣﺮدان ﺟﻨﮕﻰ ﺑﻀﺪ ﺗﻮ اى دﺧﺘﺮ
ﺻﯿﻬﻮن ﺧﻮدآراﺋﻰ ﮐﻨﻨﺪ. آوازه اﯾﻦ را ﺷﻨﯿﺪﯾﻢ، دﺳﺖﻫﺎى ﻣﺎ ﺳﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪ و درد ﻣﺜﻞ زﻧﻰ، ﮐﻪ
ﻣﯿﺰاﯾﺪ، ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﺴﺘﻮﻟﻰ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﺑﺼﺤﺮا ﺑﯿﺮون ﻣﺸﻮﯾﺪ و ﺑﺮاه ﻣﺮوﯾﺪ، زﯾﺮا ﺷﻤﺸﯿﺮ دﺷﻤﻨﺎن و ﺧﻮف
از ﻫﺮ ﻃﺮف اﺳﺖ. اى دﺧﺘﺮ ﻗﻮم ﻣﻦ ﭘﻼس ﺑﭙﻮش و ﺧﻮﯾﺸﺘﻦ را در ﺧﺎﮐﺴﺘﺮ ﺑﻐﻠﻄﺎن، ﻣﺎﺗﻢ ﭘﺴﺮ ﯾﮕﺎﻧﻪ
و ﻧﻮﺣﻪﮔﺮى ﺗﻠﺦ ﺑﺮاى ﺧﻮد ﺑﮑﻦ، زﯾﺮا ﺗﺎراجﮐﻨﻨﺪه ﻧﺎﮔﻬﺎن ﺑﺮ ﻣﺎ ﻣﯿﺂﯾﺪ ... دم ﭘﺮزور ﻣﯿﺪﻣﺪ، ﺳﺮب در
آﺗﺶ ﻓﺎﻧﻰ ﻣﯿﮕﺮدد و ﻗﺎلﮔﺮ ﻋﺒﺚ ﻗﺎل ﻣﯿﮕﺬارد، زﯾﺮا ﺷﺮﯾﺮان ﺟﺪا ﻧﻤﯿﺸﻮﻧﺪ». ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در
اﯾﺮان ﺑﻘﻮل ﻫﺮودوت 28 ﺳﺎل ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ. در اﯾﻦ ﻣﺪت ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﻣﻠﻞ ﺑﺎج ﻣﯿﮕﺮﻓﺘﻨﺪ و ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ
آﻧﻬﺎ را ﻣﯿﭽﺎﭘﯿﺪﻧﺪ. ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﭘﺎدﺷﺎه ﯾﺎ ﺳﺮدار آﻧﻬﺎ را ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ ﻣﺎدى ﯾﺲ «3»، ﮐﻪ ﭘﺴﺮ
ﺑﺎرﺗﺎﺗﻮى ﻣﺬﮐﻮر در ﻓﻮق ﺑﻮد، ﺑﺎ ﺗﻤﺎم ﺳﺮان ﺳﭙﺎه ﺳﮑﺎﺋﻰ ﻣﯿﻬﻤﺎن ﮐﺮده ﻫﻤﻪ را در ﺣﺎل ﻣﺴﺘﻰ
ﺑﮑﺸﺖ. ﭘﺲ از اﯾﻨﮑﺎر ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﺎ ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺟﻨﮕﯿﺪ و، ﭼﻮن آﻧﻬﺎ ﺑﻰﺳﺮ و ﺳﺎﻻر ﻣﺎﻧﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، ﺷﮑﺴﺖ
ﺧﻮرده از ﻣﺎد ﺧﺎرج ﺷﺪﻧﺪ.