ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﭘﺲ از آﻧﮑﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ را از اﯾﺮان ﺑﺮاﻧﺪ، ﺑﺎز ﺑﺎﺟﺮاى ﺧﯿﺎل دﯾﺮﯾﻦ ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﻰ اﻧﻘﺮاض آﺳﻮر
ﭘﺮداﺧﺖ، ﻻزم اﺳﺖ ﻧﻈﺮى ﺑﻪ آﺳﻮر ﻣﻘﺎرن اﯾﻦ زﻣﺎن اﻓﮑﻨﺪه ﺑﻪﺑﯿﻨﯿﻢ اﯾﻦ دوﻟﺖ در ﭼﻪ ﺣﺎل ﺑﻮد و
ﺷﺎه ﻣﺎد ﭼﻪ دوﻟﺘﻰ را ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ از ﭘﺎ درآورد.
آﺳﻮر در ﻧﯿﻤﻪ ﻗﺮن ﻫﻔﺘﻢ ق. م، ﯾﻌﻨﻰ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ ﭼﻬﻞ ﺳﺎل ﻗﺒﻞ از اﻧﻘﺮاض، ﺑﺎوج ﻋﻈﻤﺖ ﺧﻮد رﺳﯿﺪ:
ﻣﺼﺮ ﻣﻄﯿﻊ ﺷﺪ، ﻟﯿﺪﯾﻪ ﭘﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪ، دوﻟﺖ ﻋﯿﻼم دﺷﻤﻦ ﻣﻮروﺛﻰ آﺳﻮر وﯾﺮان ﮔﺸﺖ، ﻣﻤﻠﮑﺖ وان
دﯾﮕﺮ ﺟﺮﺋﺖ ﺗﺨﻄﻰ را ﺑﺤﺪود آﺳﻮر ﻧﺪاﺷﺖ و داﺧﻠﻪ آﺳﻮر درﺧﺸﻨﺪﮔﻰ ﯾﮏ ﺗﻤﺪن ﻣﺎدى ﻋﺎﻟﻰ را
ﻣﯿﻨﻤﻮد، اﻣﺎ ﺑﺮاى ﻣﺮدم ﮐﻮﭼﮑﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ آﺳﻮرﯾﻬﺎ ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷﺘﻦ اﯾﻦ ﻫﻤﻪ ﻣﻤﺎﻟﮏ دﺷﻮار و ﺑﻠﮑﻪ ﻣﺤﺎل
ﺑﻮد. راﺳﺖ اﺳﺖ ﮐﻪ آﺳﻮرﯾﻬﺎ، ﺑﺮاى اﯾﻨﮑﻪ ﻣﻠﻞ ﻣﻐﻠﻮﺑﻪ را ﻣﺮﻋﻮب و ﺣﮑﻤﺮاﻧﻰ ﺧﻮد را در ﺗﻤﺎم
آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺗﺎ ﮐﻮﯾﺮ ﻟﻮت ﺗﺄﻣﯿﻦ ﮐﻨﻨﺪ، ﺑﺴﺨﺘﻰﻫﺎى دﻫﺸﺘﻨﺎك و ﺑﻮﺣﺸﻰﮔﺮىﻫﺎى ﺑﻰﻧﻈﯿﺮ ﻣﺘﻮﺳﻞ
ﻣﯿﺸﺪﻧﺪ، وﻟﻰ ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ﺗﻤﺎم ﻋﻼﺋﻢ و آﺛﺎر ﻧﺸﺎن ﻣﯿﺪاد، ﮐﻪ ﻧﺨﻮاﻫﻨﺪ ﺗﻮاﻧﺴﺖ ﺗﺴﻠﻂّ ﺧﻮد را در
آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﻣﺤﻔﻮظ دارﻧﺪ. از وﻗﺘﻰ، ﮐﻪ ﻣﺮدﻣﺎن آرﯾﺎﻧﻰ آﺳﻮر را در ﻓﺸﺎر ﮔﺬاردﻧﺪ، آﺳﻮر ﻣﺠﺒﻮر
ﺷﺪ ﺑﻮﺳﺎﺋﻞ دﯾﮕﺮ، ﻏﯿﺮ از ﻗﺸﻮنﮐﺸﻰ و ﻗﺘﻞ و ﻏﺎرت، ﻣﺘﻮﺳﻞ ﺷﺪه ﺑﺎ ﺑﺮاﻧﮕﯿﺨﺘﻦ ﺑﻌﺾ ﻣﺮدﻣﺎن آرﯾﺎﻧﻰ ﺑﺮ ﺑﻌﻀﻰ دﯾﮕﺮ و ﺗﻮﻟﯿﺪ ﻧﻔﺎق در ﻣﯿﺎن آﻧﻬﺎ و دﯾﮕﺮان ﺑﻪ ﺣﯿﺎت ﺳﯿﺎﺳﻰ ﺧﻮد اداﻣﻪ دﻫﺪ،
ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ آﺳﻮر ﺣﯿﺪﯾﻦ
دﺧﺘﺮ ﺧﻮد را ﺑﺴﺮدار ﺳﮑﺎﺋﻰ داد و آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل دﺳﺎﯾﺲ ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن در ﻣﺼﺮ وﻟﯿﺪیﻪ ﺑﮑﺎر ﺑﺮد. اﯾﻦ
وﺳﺎﺋﻞ ﻣﻮﻗﺘﺎ ﻧﺘﺎﯾﺠﻰ ﺑﺨﺸﯿﺪ، وﻟﻰ ﻣﻌﻠﻮم ﺑﻮد، ﮐﻪ آﺳﻮر ﭘﺲ از ﺟﻨﮕﻬﺎى ﻣﺘﻤﺎدى ﺑﺎ ﻋﯿﻼم ﻧﯿﺮوى
ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده، زﯾﺮا ﻣﻰﺑﯿﻨﯿﻢ، ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺑﻤﺼﺮﯾﻬﺎ در راﻧﺪن ﺳﺎﺧﻠﻮ آﺳﻮرى از ﻣﺼﺮ
ﮐﻤﮏ ﻣﯿﮑﻨﺪ و آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل ﺑﺎ ﺧﻮﻧﺴﺮدى ﺑﺎﯾﻦ اوﺿﺎع ﻣﯿﻨﮕﺮد. ﺣﻤﻠﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ اﮔﺮﭼﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ رﯾﺨﺘﻦ
ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﻪ آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺑﻰﻧﺘﯿﺠﻪ ﻣﺎﻧﺪ، وﻟﻰ ﻧﻬﺐ و ﻏﺎرت ﻗﻄﻌﺎت ﺟﻨﻮﺑﻰ آﺳﻮر و ﺳﻮﺧﺘﻦ ﻗﻠﻌﻪ
ﻣﺤﮑﻢ و ﭘﺎﯾﺘﺨﺖ ﻗﺪﯾﻢ آن، ﯾﻌﻨﻰ ﮐﺎﻻه (ﮐﺎﻟﺢ)، ﺿﺮﺑﺘﻬﺎﺋﻰ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺪل آﺳﻮر وارد آﻣﺪ. ﺗﺎﺧﺖو
ﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ ﺑﺨﻮﺑﻰ ﻧﺸﺎن داد، ﮐﻪ ﻧﯿﻨﻮا دﯾﮕﺮ آن دوﻟﺖ ﺳﺎﻣﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﻋﺎﻟﻢ ﻣﺘﻤﺪن
آﻧﺰﻣﺎن را از دﺳﺖ ﺑﺮد ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺣﻔﻆ ﮐﻨﺪ و آﺳﻮر ﻋﻤﺮ ﺧﻮد را ﮐﺮده. ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﻠﻞ
ﻣﻐﻠﻮﺑﻪ اﯾﻦ ﻧﮑﺘﻪ را ﺑﺨﻮﺑﻰ ﺣﺲ ﮐﺮدﻧﺪ. آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل در 625 ق. م درﮔﺬﺷﺖ و ﭘﺲ از آن
(ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر) ﺣﺎﮐﻢ آﺳﻮر در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه ﺳﻠﺴﻠﻪ (ﺑﺎﺑﻞ و ﮐﻠﺪاﻧﻰ) را ﺗﺄﺳﯿﺲ ﮐﺮد. ﺑﻌﺪ از
آﺳﻮر ﺑﺎﻧﻰﭘﺎل، ﭘﺴﺮ او (آﺳﻮر اﺗﯿﻞ اﯾﻼﻧﻰ اوﮐﻰﻧﻰ) «1» ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ و ﺑﻪ ﺗﻌﻤﯿﺮ ﮐﺎﻻه ﭘﺮداﺧﺖ.
ﺑﺮادر او، ﮐﻪ ﻣﻮﺳﻮم ﺑﻪ (ﺳﯿﻦ ﺷﺎروﮐﯿﻦ) ﺑﻮد و ﯾﻮﻧﺎﻧﻰﻫﺎ اﺳﻢ او را (ﺳﺎراﮐﺲ) ﻧﻮﺷﺘﻪاﻧﺪ، از 620 ﺗﺎ
607 ق. م ﺳﻠﻄﻨﺖ ﮐﺮد و در زﻣﺎن او آﺳﻮر ﻣﻨﻘﺮض ﺷﺪ. ﺑﺎ وﺟﻮد اﯾﻨﮑﻪ اﯾﻦ اﻧﻘﺮاض ﯾﮑﻰ از وﻗﺎﯾﻊ
ﻣﻬﻢ ﺗﺎرﯾﺦ ﻣﺸﺮق ﻗﺪﯾﻢ اﺳﺖ، اﻃّﻼﻋﺎت ﻣﺎ راﺟﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﺣﺎدﺛﻪ ﺑﺰرگ ﺗﺎ ﭼﻨﺪى ﻗﺒﻞ ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺑﻮد
ﺑﻨﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﻫﺮودوت، ﮐﺘﺰﯾﺎس و ﺑﺮس، وﻟﻰ اﺧﯿﺮا در 1901 ﻣﯿﻼدى ﯾﮏ ﻫﯿﺌﺖ آﻟﻤﺎﻧﻰ در ﺣﻔﺮﯾﺎت
ﺑﺎﺑﻞ دو ﺳﻨﺪ ﻣﻬﻢ راﺟﻊ ﺑﺎﻧﻬﺪام آﺳﻮر ﺑﺪﺳﺖ آورد، ﯾﮑﻰ ﻣﻨﺴﻮب ﺑﻪ ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ و ﻣﻌﺎﺻﺮ
ﮐﻮروش ﺑﺰرگ اﺳﺖ و دﯾﮕﺮى اﺳﺘﻮاﻧﻪاﯾﺴﺖ، ﮐﻪ از ﺧﻮد ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ و ﻣﺘﺤﺪ
ﻫﻮوخﺷﺘﺮ ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪه.
ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ ﻫﺮﯾﮏ از اﯾﻦ ﻣﻨﺎﺑﻊ را در اﯾﻨﺠﺎ ذﮐﺮ ﻣﯿﮑﻨﯿﻢ و ﻣﻀﻤﻮن ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس در ﺟﺎى ﺧﻮد
ﺑﯿﺎﯾﺪ. ﺑﺪوا ﺑﺎﯾﺪ درﻧﻈﺮ داﺷﺖ، ﮐﻪ در ﺑﺎب ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا ﻣﻨﺎﺑﻊ ﮐﻠﺪاﻧﻰ ﺑﺎ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ ﻣﺨﺎﻟﻔﺖ دارد: ﺑﺮس از ﻗﻮل آﺑﯿﺪن «2» ﻧﻮﺷﺘﻪ، ﮐﻪ ﭼﻮن ﺑﭙﺎدﺷﺎه آﺳﻮر ﺧﺒﺮ رﺳﯿﺪ، ﻟﺸﮑﺮى از درﯾﺎ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﻣﻮر و ﻣﻠﺦ ﺑﯿﺮون
 آﻣﺪه ﺑﻪ ﻧﯿﻨﻮا ﺣﻤﻠﻪ ﻣﯿﮑﻨﺪ، ﺳﺮدارى را

ﺑﻮﺳﺎﻟﺲﺳﺮ) «1» ﻧﺎم ﺑﺒﺎﺑﻞ ﻓﺮﺳﺘﺎد و او در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه آﻣﻮﺧﻪ، «2» دﺧﺘﺮ (آﺳﺘﯿﺎگ) ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد
را ﺑﺮاى ﭘﺴﺮ ﺧﻮد، ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ، ﮔﺮﻓﺖ، ﺑﻌﺪ ﺑﻘﺼﺪ ﻧﯿﻨﻮا ﺑﯿﺮون رﻓﺖ و ﭼﻮن ﭘﺎدﺷﺎه آﺳﻮر از اﯾﻦ
ﻗﻀﯿﻪ ﻣﻄﻠﻊ ﺷﺪ ﻗﺼﺮ ﺧﻮد را آﺗﺶ زد. اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪ ﺑﺮس ﺑﻨﻈﺮ ﻏﺮﯾﺐ ﻣﯿﺂﯾﺪ، زﯾﺮا اوﻻ اﺳﻢ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد
در اﯾﻦ زﻣﺎن (آﺳﺘﯿﺎگ) ﻧﺒﻮد، ﺛﺎﻧﯿﺎ از ﺣﮑﺎﯾﺖ ﻣﻮرخ ﻣﺬﮐﻮر ﭼﻨﯿﻦ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﻰﺷﻮد، ﮐﻪ ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا
ﻓﻘﻂ ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺿﺪﯾﺖ ﺳﺮدارى، ﮐﻪ در ﺑﺎﺑﻞ ﯾﺎﻏﻰ ﺷﺪه ﺑﻮد، روى داده، و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ دﺷﻤﻦ ﻣﻮروﺛﻰ
آﺳﻮر ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﺑﻮدﻧﺪ و ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﻗﺸﻮن ﻣﺤﺎﺻﺮ را اداره ﻣﯿﮑﺮد. ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ ﮐﻪ ﺑﺮس در
اﺷﺘﺒﺎه اﻓﺘﺎده و ﯾﮑﻰ از ﭘﺎدﺷﺎﻫﺎن ﺳﺎﺑﻖ ﻣﺎد را، ﮐﻪ (آﺳﺘﻰ ﺑﺮاس) ﻧﺎم داﺷﺘﻪ، ﺑﺎ (ﻫﻮوخﺷﺘﺮ) ﻣﺨﻠﻮط
ﮐﺮده. از اﯾﻦ اﺷﺘﺒﺎه ﻫﻢ ﮐﻪ ﺑﮕﺬرﯾﻢ ﺑﺎز ﻋﺒﺎرت «ﻗﺸﻮﻧﻰ از درﯾﺎ ﺑﯿﺮون آﻣﺪه» ﻏﯿﺮ ﻣﻔﻬﻮم اﺳﺖ.
ﻫﺮودوت، ﺑﻌﮑﺲ، ﻣﯿﮕﻮﯾﺪ، ﮐﻪ ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا از ﺟﻬﺖ ﻟﺸﮑﺮﮐﺸﻰ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﻮد. ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ ﺑﺮاى رﻓﻊ
اﺧﺘﻼف ﻣﻨﺒﻊ ﮐﻠﺪاﻧﻰ ﺑﺎ رواﯾﺖ ﻫﺮودوت ﺑﺴﯿﺎر ﮐﻮﺷﯿﺪﻧﺪ، ﺗﺎ ﺑﺎﻻﺧﺮه ﻟﻮﺣﻪﻫﺎﺋﻰ از ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ، آﺧﺮﯾﻦ
ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ، ﺑﺪﺳﺖ آﻣﺪ، ﮐﻪ اﺧﺘﻼف را رﻓﻊ ﻣﯿﮑﻨﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺰﺑﻮر ﮔﻮﯾﺪ: «ﺳﯿﻨﺎ ﺧﺮﯾﺐ ﺑﺎ ﺑﺎﺑﻞ ﺑﺪﯾﻬﺎ
ﻧﻤﻮد، ﻣﻌﺎﺑﺪ آﻧﺮا ﺧﺮاب، ﻫﯿﮑﻞﻫﺎ را ﻣﻌﺪوم و اﻣﮑﻨﻪ ﻣﻘﺪﺳﻪ را ﻣﻠﻮث ﮐﺮد، ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮدوك (رب
اﻟﻨﻮع ﺑﺰرگ ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ) دﺳﺖ زد و او را ﺑﻪ آﺳﻮر ﺑﺮد. ﻣﺮدوك ﻏﻀﺐ ﺧﻮد را ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻓﺮو ﻧﻨﺸﺎﻧﺪ
و 21 ﺳﺎل در آﺳﻮر ﺑﻤﺎﻧﺪ، ﺗﺎ اﯾﻨﮑﻪ ﺧﺸﻢ او ﻧﺴﺒﺖ ﺑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﺗﺴﮑﯿﻦ ﯾﺎﻓﺖ و ﭘﺎدﺷﺎه آﺳﻮر را، ﮐﻪ
ﻣﺨﺮّب ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻣﺮدوك ﺑﻮد، ﺷﻤﺸﯿﺮ ﭘﺴﺮ او، ﮐﻪ از ﺧﻮن او ﺑﻮد ...
(اﯾﻦ ﻗﺴﻤﺖ ﮔﻤﺸﺪه). ﻣﺮدوك ﭘﺎدﺷﺎه اومﻣﺎنﻣﺎﻧﺪﻫﺎ (ﯾﻌﻨﻰ ﻣﺎدﯾﻬﺎ) را ﻣﻌﺎون (ﻧﺒﻮﭘﺎﻻسﺳﺎر) ﻗﺮار
داد و او، ﮐﻪ ﺑﻰﻧﻈﯿﺮ اﺳﺖ، ﺑﺎﻣﺮ ﻣﺮدوك ﺑﮑﻤﮏ ﻧﺒﻮﭘﺎﻻس ﺳﺎر ﺷﺘﺎﻓﺖ. از ﺑﺎﻻ و ﭘﺎﺋﯿﻦ، از راﺳﺖ و ﭼﭗ ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺳﯿﻞ روآور ﺷﺪ و اﻧﺘﻘﺎم ﺑﺎﺑﻞ را ﮐﺸﯿﺪ. ﭘﺎدﺷﺎه اومﻣﺎنﻣﺎﻧﺪﻫﺎ دﻟﯿﺮ اﺳﺖ، او ﻣﻌﺎﺑﺪ ﺗﻤﺎم
ﺧﺪاﯾﺎن آﺳﻮر را ﺧﺮاب و ﻧﯿﺰ وﻻﯾﺎت اﮐﺪ را، ﮐﻪ ﺑﺮ ﺿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه اﮐﺪ ﺑﻮدﻧﺪ، وﯾﺮان ﮐﺮد. ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ
از رﻓﺘﺎرى، ﮐﻪ ﺑﺎ ﻣﺮدوك ﺷﺪه ﺑﻮد ﺳﺨﺖ ﻣﮑﺪر ﺑﻮد ... او دﺳﺖ ﺑﺎﻣﮑﻨﻪ ﻣﻘﺪﺳﻪ ﺧﺪاﯾﺎن ﻧﺰد ...
ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺧﺮاﺑﻰ ﻣﻌﺎﺑﺪ آﺳﻮر ﺑﺪﺳﺖ ﻣﺮدم ﺧﺎرج ﻣﺬﻫﺐ، ﺑﺮﺑﺮﻫﺎ اﻧﺠﺎم ﭘﺬﯾﺮﻓﺖ .....»