ﭼﻮن در زﻣﺎن ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﻪ اﻋﻠﻰ درﺟﻪ وﺳﻌﺖ ﺧﻮد رﺳﯿﺪ، ﻻزم اﺳﺖ ﺣﺪود آﻧﺮا در اﯾﻦ
زﻣﺎن ﻣﻌﯿﻦ ﮐﻨﯿﻢ. از ﻃﺮف ﻣﻐﺮب ﺣﺪود آن ﻣﻌﯿﻦ اﺳﺖ: رود ﻫﺎﻟﯿﺲ ﯾﺎ ﻗﺰل آﯾﺮﻣﺎق ﮐﻨﻮﻧﻰ آﻧﺮا از
ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺟﺪا ﻣﯿﮑﺮد. از ﻃﺮف ﺟﻨﻮب ﻏﺮﺑﻰ ﺑﺎ ﺑﺎﺑﻞ ﻫﻢ ﺣﺪ ﺑﻮد و از ﻃﺮف ﺷﻤﺎل ﻧﯿﺰ
ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﻤﻠﮑﺖ وان ﯾﺎ ارﻣﻨﺴﺘﺎن زﻣﺎن ﺑﻌﺪ ﺟﺰو اﯾﻦ دوﻟﺖ ﮔﺮدﯾﺪ. ﺳﺎﯾﺮ ﺣﺪود ﻣﺤﻘﻘﺎ
ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ، اﻣﺎ از ﻗﺮاﺋﻦ ﻣﯿﺘﻮان ﺑﻄﻮر ﺗﻘﺮﯾﺒﻰ آﻧﺮا ﻣﻌﯿﻦ ﮐﺮد.اوﻻ ﺷﮑﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﺣﺪود ﻣﺎد ﻗﺒﻞ از ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا از ﻃﺮف ﺟﻨﻮب ﺑﺤﺪود ﻋﯿﻼم ﻣﯿﺮﺳﯿﺪه. ﭘﺲ از
ﺳﻘﻮط ﻧﯿﻨﻮا، ﭼﻮن دﯾﺪه ﻧﻤﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻋﯿﻼم را ﺟﺰو ﻣﻤﻠﮑﺖ ﺧﻮد ﮐﺮده ﺑﺎﺷﺪ و ﻋﯿﻼم ﻫﻢ ﺟﺰو
آﺳﻮر ﺑﻮد، ﭘﺲ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ ﮐﻪ ﻋﯿﻼم اﯾﻦ زﻣﺎن ﻫﻢ، از ﺗﺮﮐﻪ آﺳﻮر، ﺟﺰو ﯾﺎ دﺳﺖﻧﺸﺎﻧﺪه
دوﻟﺖ ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﻮد. در ﺑﺎب ﭘﺎرس ﻫﻢ از رواﯾﺖ ﻫﺮودوت و وﻗﺎﯾﻊ ﺑﻌﺪ ﻣﯿﺪاﻧﯿﻢ، ﮐﻪ ﺗﺎ ﻗﯿﺎم
ﮐﻮروش دﺳﺖ ﻧﺸﺎﻧﺪه دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﺸﻤﺎر ﻣﯿﺮﻓﺖ. راﺟﻊ ﺑﻤﻤﺎﻟﮏ ﻣﺸﺮق اﯾﺮان، ﻇﻦّ ﻗﻮى اﯾﻦ اﺳﺖ،
ﮐﻪ اﯾﻦ ﺻﻔﺤﺎت ﻫﻢ ﺟﺰو ﻣﺎد ﺑﻮدﻧﺪ، زﯾﺮا ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﮐﻪ ﻓﺮورﺗﯿﺶ اﯾﻦ ﻣﻤﺎﻟﮏ را ﺗﺴﺨﯿﺮ
ﮐﺮد.
اﮔﺮ ﺗﻤﺎم اﯾﻦ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻫﻢ در آن زﻣﺎن ﺟﺰو ﻣﺎد ﻧﮕﺮدﯾﺪه ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﺷﮑﻰ ﻧﯿﺴﺖ، ﮐﻪ ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط
آﺳﻮر، ﺑﻪ ﻣﺎد ﺿﻤﯿﻤﻪ ﺷﺪهاﻧﺪ، زﯾﺮا در ﻗﺮون ﺑﻌﺪ ﻫﻢ ﻣﻰﺑﯿﻨﯿﻢ، ﮐﻪ ﭼﻮن ﻧﻘﻄﻪاى از اﯾﺮان ﻣﺮﮐﺰ ﻗﺪرت
ﮔﺮدﯾﺪ، ﺳﺎﯾﺮ ﻣﻤﺎﻟﮏ ﺑﻤﺮور ﺗﺎﺑﻊ ﻣﯿﺸﻮﻧﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﯿﺘﻮان ﻇﻦّ ﻗﻮى داﺷﺖ، ﮐﻪ ﺣﺪود ﻣﺎد از ﻃﺮف
ﻣﺸﺮق ﺗﺎ ﺑﺎﺧﺘﺮ و ﺟﯿﺤﻮن ﻣﻤﺘﺪ ﺑﻮده (ﺑﻌﻀﻰ ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ، ﮐﻪ ﺑﺴﯿﺤﻮن ﻣﯿﺮﺳﯿﺪه). راﺟﻊ ﺑﮕﯿﻼن و
ﻣﺎزﻧﺪران اﺧﺘﻼفﻧﻈﺮ ﺣﺎﺻﻞ اﺳﺖ، زﯾﺮا ﺑﻌﻀﻰ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﮐﻪ ﮐﺎدوﺳﯿﺎن ﮔﯿﻼن و ﻣﺎردﻫﺎ ﯾﺎ ﻣﺮدﻫﺎى
ﻣﺎزﻧﺪران ﻣﺎﻧﻊ از رﺳﯿﺪن دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺑﺪرﯾﺎى ﺧﺰر ﺑﻮدهاﻧﺪ، وﻟﻰ ﻣﻮاﻓﻖ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس، ﮐﻪ
ﭘﺎﺋﯿﻦﺗﺮ ذﮐﺮ ﺷﺪه ﮐﺎدوﺳﻰﻫﺎ ﺗﻘﺮﯾﺒﺎ در اواﺧﺮ دوره ﻣﺎدى از ﻣﺎد ﺟﺪا ﺷﺪهاﻧﺪ.
