راﺟﻊ ﺑﺎﯾﻦ ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﻣﺎد و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ، ﮐﻪ آﻧﻬﺎ از ﻃﺮف ﻗﻔﻘﺎزﯾﻪ
آﻣﺪه ﺑﻮدﻧﺪ، ﯾﻌﻨﻰ از ﭘﺸﺖ ﮐﻮﻫﻬﺎى ﻗﻔﻘﺎز ﺑﻄﺮف ﺟﻨﻮب ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪه و از درﺑﻨﺪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻘﻔﻘﺎزﯾﻪ و
 آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﮐﻨﻮﻧﻰ ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ. زﯾﺮا ﻫﺮودوت در اﯾﻦ ﺑﺎب ﭼﻨﯿﻦ ﮔﻮﯾﺪ (ﮐﺘﺎب 1 ﺑﻨﺪ 104): «ﻣﺴﺎﻓﺖ ﺑﯿﻦ درﯾﺎﭼﻪ ماﺗﯿﺪ «1»، رود ﻓﺎزﯾﺲ و ﮐﻞﺧﯿﺪ
ﺑﺮاى ﭘﯿﺎدهرو ﺳﺎﻟﻢ ﺳﻰ روز راه اﺳﺖ، ﻓﺎﺻﻠﻪ ﺑﯿﻦ ﮐﻞﺧﯿﺪ و ﻣﺎد زﯾﺎد ﻧﯿﺴﺖ و ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو ﻣﻤﻠﮑﺖ
ﻓﻘﻂ ﻣﺮدم ﺳﺎسﭘﯿﺮ ﺳﮑﻨﻰ دارﻧﺪ، وﻟﻰ ﺳﮑﺎﻫﺎ اﯾﻦ راه ﮐﻮﺗﺎه را ﮔﺬاﺷﺘﻪ از راه ﺑﺎﻻﺗﺮ و دورﺗﺮى
آﻣﺪﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﮐﻮﻫﻬﺎى ﻗﻔﻘﺎز را از ﻃﺮف راﺳﺖ ﺧﻮد داﺷﺘﻨﺪ».
درﯾﺎﭼﻪ ماﺗﯿﺪ درﯾﺎى آزوو «2» اﻣﺮوزى، رود ﻓﺎزﯾﺲ (رﯾﻮن) ﮐﻨﻮﻧﻰ و ﮐﻞ ﺧﯿﺪ ﻻزﺳﺘﺎن ﻗﺮون ﺑﻌﺪ
ﯾﺎ ﮔﺮﺟﺴﺘﺎن ﻏﺮﺑﻰ اﺳﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻫﺮودوت ﻣﯿﺨﻮاﻫﺪ ﺑﮕﻮﯾﺪ، ﮐﻪ راه ﮐﻮﺗﺎه ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﮐﻨﺎر درﯾﺎى
آزوو ﺑﻮﻻﯾﺖ ﺑﺎﻃﻮم ﮐﻨﻮﻧﻰ و از آﻧﺠﺎ ﺑﺂذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﺑﻮد، وﻟﻰ آﻧﻬﺎ راه ﺧﻮدﺷﺎﻧﺮا دور ﮐﺮده از ﮐﻨﺎر
درﯾﺎى ﺧﺰر ﮔﺬﺷﺘﻨﺪ. ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ذﯾﻞ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﺗﺠﺎوز ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ ﺑﺎﯾﺮان در ﻗﺮون ﺑﻌﺪ ﻫﻢ از
ﺗﻨﮓﻫﺎى ﻗﻔﻘﺎز، ﻣﺎﻧﻨﺪ درﺑﻨﺪ واﻗﻊ در ﮐﻨﺎر درﯾﺎى ﺧﺰر و ﺗﻨﮓ دارﯾﺎل واﻗﻊ در ﮔﺮﺟﺴﺘﺎن، ﺑﻮد. از
اﯾﻦ ﺑﯿﺎن ﻫﺮودوت ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ در آن زﻣﺎن ﻫﻢ ﻣﺮدﻣﺎن ﺷﻤﺎﻟﻰ از ﻫﻤﯿﻦ ﺗﻨﮓﻫﺎ ﻣﯿﮕﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ و
راه دﯾﮕﺮ، و ﻟﻮ اﯾﻨﮑﻪ ﻧﺰدﯾﮑﺘﺮ ﺑﻮد، اﺧﺘﯿﺎر ﻧﻤﯿﺸﺪ، ﺷﺎﯾﺪ از اﯾﻦ ﺟﻬﺖ، ﮐﻪ ﺑﻤﻮاﻧﻊ ﻃﺒﯿﻌﻰ
ﺑﺮﻣﯿﺨﻮردهاﻧﺪ. در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﻰﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﻧﯿﺴﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد، ﮐﻪ ﺑﻌﺾ ﻣﺤﻘﻘﯿﻦ اﺣﺘﻤﺎل دادهاﻧﺪ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ
از دﻫﺴﺘﺎن، ﮔﺮﮔﺎن، ﻃﺒﺮﺳﺘﺎن و ﮔﯿﻼن ﺑﻄﺮف آذرﺑﺎﯾﺠﺎن ﮔﺬﺷﺘﻪاﻧﺪ و ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در ذﯾﻞ ﺑﯿﺎﯾﺪ ﮐﺘﺰﯾﺎس
ﻫﻢﭼﻨﯿﻦ ﮔﻮﯾﺪ. اﮔﺮ اﯾﻦ رواﯾﺖ ﺻﺤﯿﺢ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ از دو ﻃﺮف ﺑﺎﯾﺮان ﺣﻤﻠﻪ
ﮐﺮدهاﻧﺪ. ﻧﯿﺰ ﺑﺎﯾﺪ درﻧﻈﺮ داﺷﺖ، ﮐﻪ اﮐﺜﺮ ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ ﺳﮑﺎﻫﺎ را در اﯾﺮان 28 ﺳﺎل ﻧﻮﺷﺘﻪ اﻧﺪ
و، اﮔﺮ دﻗﯿﻖ ﺷﻮﯾﻢ، اﯾﻦ ﻣﺪت ﻣﻄﺎﺑﻘﺖ ﺑﺎ ﺳﻨﯿﻦ وﻗﺎﯾﻊ دﯾﮕﺮ ﻧﺪارد، زﯾﺮا ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ در 633 ﺑﺘﺨﺖ ﻣﺎد
ﻧﺸﺴﺖ و، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ، ﻗﺸﻮن ﻣﺮﺗﺒﻰ ﺑﯿﺎراﺳﺖ، ﺑﻌﺪ ﻣﺪﺗﻰ ﺑﺎ آﺳﻮر ﺟﻨﮕﯿﺪه ﻧﯿﻨﻮا را
ﻣﺤﺎﺻﺮه ﮐﺮد و ﻧﺰدﯾﮏ ﺑﻮد اﯾﻦ ﺷﻬﺮ را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﻨﺪ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﺷﻤﺎل ﻏﺮﺑﻰ اﯾﺮان ﭘﯿﺪا ﺷﺪﻧﺪ.
 اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﮐﻪ ﺷﺎه ﻣﺎد
در 606 ﻧﯿﻨﻮا را ﺗﺴﺨﯿﺮ ﮐﺮد و، اﮔﺮ از ﭘﺸﺖ ﺳﺮ ﺧﻮد ﯾﻌﻨﻰ از ﺗﺨﻠﯿﻪ اﯾﺮان از ﺳﮑﺎﻫﺎ ﻣﻄﻤﺌﻦ ﻧﻤﯿﺸﺪ،
ﺑﺠﻨﮓ ﺛﺎﻧﻮى ﺑﺎ آﺳﻮر ﻧﻤﻰﭘﺮداﺧﺖ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ اﮔﺮ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ آﻧﻬﺎ را در اﯾﺮان 28 ﺳﺎل ﺑﺪاﻧﯿﻢ ﺗﺎرﯾﺦ
وﻗﺎﯾﻊ ﻣﺬﮐﻮر ﺑﻬﻢ ﻣﯿﺨﻮرد، زﯾﺮا ﺑﺎﯾﺪ ﻋﻘﯿﺪه داﺷﺖ، ﮐﻪ از زﻣﺎﻧﻰ ﮐﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﺑﺘﺨﺖ ﻧﺸﺴﺖ، ﺗﺎ
605 ﺑﮑﺎر ﺳﮑﺎﻫﺎ اﺷﺘﻐﺎل داﺷﺖ، در اﯾﻦ ﺻﻮرت ﻓﺮﺻﺘﻰ ﺑﺮاى اﺻﻼح ﻗﺸﻮن ﻣﺎد، ﺟﻨﮓ اول و ﺗﻬﯿﻪ
ﺟﻨﮓ دوم ﺑﺎ آﺳﻮر ﻧﻤﯿﻤﺎﻧﺪ. اﯾﻦ ﻫﻢ ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﺷﮑﺴﺖ ﻓﺮورﺗﯿﺶ از آﺳﻮر، ﺷﺎه ﺟﺪﯾﺪ،
ﮐﻪ در اول ﺳﻠﻄﻨﺘﺶ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻼت ﻋﺪﯾﺪه ﻣﺼﺎدف ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﺴﺖ ﻓﻮرا ﺑﻰﺗﺪارﮐﺎت ﺑﺎ آﺳﻮر
ﺟﻨﮓ ﮐﻨﺪ. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﻣﺪت ﺗﻮﻗﻒ ﺳﮑﺎﻫﺎ در اﯾﺮان ﮐﻤﺘﺮ از 28 ﺳﺎل ﺑﻮده.