ﻣﺎدﯾﻬﺎ و ﺑﺎﺑﻠﻰﻫﺎ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺎﻻﺗﺮ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ، ﭘﺲ از ﺳﻘﻮط آﺳﻮر ﻣﻤﺎﻟﮏ آن را ﺑﯿﻦ ﺧﻮد ﺗﻘﺴﯿﻢ ﮐﺮدﻧﺪ
و ﺳﻬﻢ ﻣﺎد، آﺳﻮر ﺑﺎﻻﺧﺺ و وﻻﯾﺎت ﺷﺮﻗﻰ آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﮔﺮدﯾﺪ. در اﯾﻨﺠﺎ ﺑﺪوا ﺳﺆاﻟﻰ ﭘﯿﺶ ﻣﯿﺎﯾﺪ،
ﮐﻪ ﭼﺮا ﺷﺎه ﻣﺎد وﻻﯾﺎت ﺣﺎﺻﻞﺧﯿﺰ و ﭘﺮﺟﻤﻌﯿﺖ و ﺛﺮوت آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ را ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﻣﺎت و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ
ﺑﺒﺎﺑﻞ داد. اﮔﺮﭼﻪ ﺻﺮاﺣﺘﻰ در اﯾﻦ ﺑﺎب در ﺗﺎرﯾﺦ ﻧﯿﺴﺖ، وﻟﯿﮑﻦ ﺟﻬﺖ آن روﺷﻦ اﺳﺖ: ﻧﮕﺎﻫﺪاﺷﺘﻦ
ﻣﻤﺎﻟﮏ ﻣﺠﺎور ﻣﺎد ﺑﺮاى ﻣﺎدﯾﻬﺎ آﺳﺎنﺗﺮ از ﺣﻔﻆ ﻣﻤﺎﻟﮑﻰ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﻣﯿﺒﺎﯾﺴﺖ ﺑﯿﻦ ﻣﺎد و آﻧﻬﺎ ﺣﺎﺋﻞ
ﺑﺎﺷﺪ و دﯾﮕﺮ اﯾﻨﮑﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻣﺮدﻣﺎن ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ ﺑﻮدﻧﺪ و ﻣﻤﺎﻟﮏ ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ آﺳﻮر و آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺑﯿﺶ
از ﻣﻤﺎﻟﮏ ﮔﺮﻣﻰ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﺎﻣﺎت و ﻓﻠﺴﻄﯿﻦ، ﺑﺎ ﻣﺰاج و اﺣﻮال روﺣﻰ آﻧﻬﺎ ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ داﺷﺖ.
ﺑﻬﺮﺣﺎل ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﭘﺲ از ﻓﺮاﻏﺖ از ﮐﺎر آﺳﻮر در ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺧﻮد ﯾﮏ ﺑﯿﮏ وﻻﯾﺎت را ﮔﺮﻓﺘﻪ ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ.
اﯾﻦ ﺟﻬﺎﻧﮕﯿﺮى ﺑﺮاى آﻧﻬﺎ اﺷﮑﺎﻟﻰ ﻧﺪاﺷﺖ، ﭼﻪ از ﺗﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ اﻫﺎﻟﻰ اﯾﻦ وﻻﯾﺎت ﻧﺎﺗﻮان و ﻓﻘﯿﺮ
ﮔﺸﺘﻪ، در ﻣﻘﺎﺑﻞ ﻣﺎدﯾﻬﺎى ﻗﻮى ﻧﻤﯿﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﭘﺎ ﻓﺸﺎرﻧﺪ.
اﯾﻦ ﺑﻮد، ﮐﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﻫﻤﻮاره ﺑﻰﻣﺎﻧﻊ ﭘﯿﺶ رﻓﺘﻨﺪ ﺗﺎ ﺑﺮود ﻫﺎﻟﯿﺲ رﺳﯿﺪه ﺑﺪوﻟﺖ ﻗﻮى و ﻣﻌﻈﻤﻰ
ﺑﺮﺧﻮردﻧﺪ. ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺻﻠﺢ ﺑﯿﻦ اﯾﻦ دو دوﻟﺖ ﺑﺎ ﻣﯿﻠﻰ، ﮐﻪ ﻫﺮ دو ﺑﺘﻮﺳﻌﻪ داﺷﺘﻨﺪ، ﻣﻤﮑﻦ ﻧﺒﻮد
 ﻣﻤﺘﺪ ﺑﺎﺷﺪ، ﺑﺨﺼﻮص، ﮐﻪ دوﻟﺖ ﻣﺎد ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﺧﻮد را

ﺑﻪ ﺑﺤﺮ اﻟﺠﺰاﯾﺮ ﺑﺮﺳﺎﻧﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﺑﺎﺑﻞ ﭘﯿﻮﺳﺘﻪ درﺻﺪد ﺑﻮد ﺑﻪ درﯾﺎى ﻣﻐﺮب ﺑﺮﺳﺪ.
در اﯾﻦ اﺣﻮال ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ: (ﮐﺘﺎب اول ﺑﻨﺪ 74 -73) ﺣﺎدﺛﻪاى روى داد، ﮐﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺟﻨﮓ
ﺑﺮاى ﻣﺎدﯾﻬﺎ ﮔﺮدﯾﺪ، ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻧﮑﻪ ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ ﯾﮏ ﻋﺪه ﺷﮑﺎرﭼﻰ از ﺳﮑﺎﻫﺎ در درﺑﺎر ﺧﻮد داﺷﺖ و
ﻋﺪهاى از ﺟﻮاﻧﺎن ﻧﺠﯿﺐ ﻣﺎدى را زﯾﺮدﺳﺖ آﻧﻬﺎ داده ﺑﻮد، ﺗﺎ ﻓﻦّ ﺷﮑﺎر ﮐﺮدن ﺑﯿﺎﻣﻮزﻧﺪ. روزى ﺳﮑﺎﻫﺎ
از ﺷﮑﺎر ﺑﺎ دﺳﺖ ﺧﺎﻟﻰ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ و ﺷﺎه ﻧﺴﺒﺖ ﺑﺎﻧﻬﺎ ﺗﻨﺪى ﮐﺮد. ﺳﮑﺎﻫﺎ از ﺗﻨﺪى ﺷﺎه ﺳﺨﺖ ﺧﺸﻤﮕﯿﻦ
ﺷﺪه از راه ﮐﯿﻨﻪورزى ﯾﮑﻰ از ﺟﻮاﻧﺎن ﻧﺠﯿﺐ ﻣﺎدى را ﮐﺸﺘﻨﺪ، از ﮔﻮﺷﺖ او ﻏﺬاﺋﻰ ﺗﺮﺗﯿﺐ داده در
ﻣﯿﻬﻤﺎﻧﻰ ﺑﺸﺎه ﺧﻮراﻧﺪﻧﺪ و ﺑﻌﺪ ﻓﺮار ﮐﺮده ﻧﺰد آﻟﯿﺎت رﻓﺘﻨﺪ. ﺷﺎه ﻣﺎد رد ﮐﺮدن آﻧﻬﺎ را از ﭘﺎدﺷﺎه ﻟﯿﺪى ﺧﻮاﺳﺖ، او ﻧﭙﺬﯾﺮﻓﺖ و ﺑﺮ اﺛﺮ آن ﺟﻨﮓ ﺷﺮوع ﺷﺪ. در اﯾﻦ ﺟﻨﮓ ﻣﺰاﯾﺎ ﺑﺎ ﻟﯿﺪﯾﻬﺎ ﺑﻮد، ﭼﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ اوﻻ
از ﺗﮑﯿﻪﮔﺎه ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﻰ ﻣﺎد، دور ﺑﻮدﻧﺪ، و ﺣﺎل آﻧﮑﻪ ﻟﯿﺪﯾﻬﺎ در ﺧﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﻣﯿﺠﻨﮕﯿﺪﻧﺪ. ﺛﺎﻧﯿﺎ دوﻟﺖ
ﻟﯿﺪى از ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن ﺳﻨﮕﯿﻦ اﺳﻠﺤﻪ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ ﻋﺪهاى را اﺟﯿﺮ ﮐﺮده ﺑﻮد و اﯾﻨﻬﺎ در ﻓﻨﻮن ﺟﻨﮕﻰ ﺧﯿﻠﻰ ﻣﺎﻫﺮ
ﺑﻮدﻧﺪ.
ﺛﺎﻟﺜﺎ ﺳﻮاره ﻧﻈﺎم ﻟﯿﺪى ﺑﺮ ﺳﻮاره ﻧﻈﺎم ﻣﺎدى از ﺣﯿﺚ اﺳﻠﺤﻪ و ﻧﻈﻢ ﺑﺮﺗﺮى داﺷﺖ.
ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ ﺟﻨﮓ 5 ﺳﺎل ﻃﻮل ﮐﺸﯿﺪ، ﺑﻰاﯾﻨﮑﻪ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﻧﺘﯿﺠﻪ ﻗﻄﻌﻰ ﺑﮕﯿﺮﻧﺪ، ﺑﺎﻻﺧﺮه ﮐﺴﻮﻓﻰ روى
داد، ﮐﻪ ﮔﻮﯾﻨﺪ ﻃﺎﻟﺲ، ﺣﮑﯿﻢ ﯾﻮﻧﺎﻧﻰ، از اﻫﻞ ﻣﻰﻟﺖ (ﻣﻠﻄﯿﻪ)، آﻧﺮا ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﻰ ﮐﺮده ﺑﻮد. ﺳﭙﺎﻫﯿﺎن
ﻃﺮﻓﯿﻦ اﯾﻦ ﮐﺴﻮف را ﻋﻼﻣﺖ ﻏﻀﺐ ﺧﺪا داﻧﺴﺘﻪ دﯾﮕﺮ ﺣﺎﺿﺮ ﻧﺸﺪﻧﺪ ﺟﻨﮓ ﮐﻨﻨﺪ. ﺑﻌﺪ،
(ﺳﻮنﺳﯿﻮس) ﭘﺎدﺷﺎه ﮐﯿﻠﯿﮑﯿﻪ و ﺑﺨﺖ اﻟﻨﺼﺮ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ ﻃﺮﻓﯿﻦ ﺣﮑﻢ ﮔﺮدﯾﺪﻧﺪ و ﻗﺮار ﺷﺪ، ﮐﻪ
رود ﻫﺎﻟﯿﺲ ﺳﺮﺣﺪ دوﻟﺘﯿﻦ ﮔﺮدد. (ﻫﺮودوت ﮔﻮﯾﺪ ﻻﺑﻰﻧﺖ، ﯾﻌﻨﻰ ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ، ﺣﮑﻢ ﺷﺪ، وﻟﻰ اﺷﺘﺒﺎه
ﮐﺮده، زﯾﺮا در اﯾﻦ زﻣﺎن ﻧﺒﻮﻧﯿﺪ ﭘﺎدﺷﺎه ﺑﺎﺑﻞ ﻧﺒﻮد). ﺷﺎه ﻟﯿﺪى ﺑﺮ اﺛﺮ ﺻﻠﺢ دﺧﺘﺮ ﺧﻮد (آرىﯾﻪﻧﯿﺲ) را
ﺑﻮﻟﯿﻌﻬﺪ ﻣﺎد داد (585 ق. م). ﺑﻌﻀﻰ ﻋﻘﯿﺪه دارﻧﺪ، ﮐﻪ ﻣﻤﻠﮑﺖ (اوراترو) ﯾﺎوان در ﻣﻮﻗﻊ
ﻗﺸﻮنﮐﺸﻰ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﻘﺼﺪ ﻟﯿﺪﯾﻪ ﺟﺰو ﻣﺎد ﮔﺮدﯾﺪ. ﺑﺮﺧﻰ اﻟﺤﺎق آن را ﺑﺮ اﯾﻦ زﻣﺎن ﻣﻘﺪم ﻣﻰدارﻧﺪ،
ﺑﻬﺮﺣﺎل ﺗﺎرﯾﺦ اﻟﺘﺤﺎق ﻣﺤﻘﻘﺎ ﻣﻌﻠﻮم ﻧﯿﺴﺖ.
ﭘﺲ از آن، واﻗﻌﻪ ﻣﻬﻤﻰ روى ﻧﺪاد و ﯾﮏ ﺳﺎل ﺑﻌﺪ از اﻧﻌﻘﺎد ﺻﻠﺢ ﻫﻮوخﺷﺘﺮ درﮔﺬﺷﺖ (584 ق.
م). راﺟﻊ ﺑﺘﺎرﯾﺦ 585 ق. م ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ اﯾﻦ ﯾﮑﻰ از ﺻﺤﯿﺤﺘﺮﯾﻦ
ﺗﻮارﯾﺦ وﻗﺎﯾﻊ ﻋﻬﺪ ﻗﺪﯾﻢ اﺳﺖ. ﺳﺎﺑﻘﺎ ﺗﺎرﯾﺦ ﺻﻠﺢ ﻣﺎد را ﺑﺎ ﻟﯿﺪﯾﻪ در 610 ق. م ﻣﯿﺪاﻧﺴﺘﻨﺪ، زﯾﺮا
ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﻬﺎ ﺗﺼﻮر ﻣﯿﮑﺮدﻧﺪ، ﮐﺴﻮﻓﻰ ﮐﻪ ﻃﺎﻟﺲ ﺣﮑﯿﻢ ﭘﯿﺶﺑﯿﻨﻰ ﮐﺮده ﺑﻮد، در اﯾﻦ ﺳﻨﻪ روى داده، وﻟﻰ
ﺣﺎﻻ از ﻣﻮازﯾﻦ ﻋﻠﻤﻰ و ﺣﺴﺎﺑﻬﺎى ارى «1» ﻫﯿﺌﺖدان ﻣﻌﺮوف ﻣﺤﻘﻖ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﮐﺴﻮف ﺳﻰام
ﺳﭙﺘﺎﻣﺒﺮ 610 ق. م ﺑﺮاى ﺷﻤﺎل درﯾﺎى اﺳﻮد ﮐﻠﻰ و ﺑﺮاى آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ ﺟﺰﺋﻰ ﺑﻮده، ﮐﺴﻮف ﮐﻠﻰ
ﺑﺮاى آﺳﯿﺎى ﺻﻐﯿﺮ در اﯾﻦ زﻣﺎن ﻫﻤﺎن ﮐﺴﻮف 28 ﻣﻪ 585 ق. م اﺳﺖ. اﻣﺎ از ﺣﮑﻢ ﺷﺪن دو ﭘﺎدﺷﺎه
ﺑﺮاى اﻧﻌﻘﺎد ﺻﻠﺢ روﺷﻦ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻫﺮ دو از ﻗﻮى ﺷﺪن ﻣﺎد ﻣﯿﺘﺮﺳﯿﺪﻧﺪ و ﺑﺮاى ﺣﻔﻆ ﻣﻮازﻧﻪ ﺧﻮاﺳﺘﻪاﻧﺪ ﺟﻨﮓ ﺧﺎﺗﻤﻪ ﯾﺎﺑﺪ، ﺗﺎ اﺣﺘﻤﺎل ﻏﻠﺒﻪ ﻣﺎد ﻣﺮﺗﻔﻊ ﮔﺮدد، زﯾﺮا، اﮔﺮ ﺟﻨﮓ اﻣﺘﺪاد ﻣﻰﯾﺎﻓﺖ،
ﻏﻠﺒﻪ ﺑﺎ ﻣﺎد ﻣﯿﺸﺪ.