اﯾﺮاداﺗﻰ، ﮐﻪ ﺑﻨﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس وارد ﻣﻰآﯾﺪ، ﭼﻨﺎن ﺑﻮد، ﮐﻪ ذﮐﺮ ﺷﺪ، وﻟﻰ ﻻزم اﺳﺖ ﮔﻔﺘﻪ ﺷﻮد،
ﮐﻪ ﮐﺘﺎب او ﺑﻌﺾ اﻃﻼﻋﺎت ذى ﻗﯿﻤﺖ ﻫﻢ ﻣﯿﺪﻫﺪ، ﻣﺜﻼ ذﮐﺮ دﻓﺎﺗﺮ ﺷﺎﻫﻰ ﭘﺎرس و اﯾﻨﮑﻪ دﻓﺎﺗﺮ ﻣﻮاﻓﻖ
ﻗﺎﻧﻮﻧﻰ ﺣﻔﻆ ﻣﯿﺸﺪ و او دﺳﺖرﺳﻰ ﺑﺎﯾﻦ ﻣﺪارك داﺷﺘﻪ. ﻣﻘﺼﻮد از دﻓﺎﺗﺮ ﺑﺎﯾﺪ ﺳﺎﻟﻨﺎﻣﻪﻫﺎى وﻗﺎﯾﻊ
ﺑﺎﺷﺪ، ﮐﻪ در آن زﻣﺎن (دﻓﺘﺮ) ﻣﯿﮕﻔﺘﻨﺪ. اﯾﻦ ﺧﺒﺮ ﺻﺤﯿﺢ اﺳﺖ، زﯾﺮا از ﻣﻨﺎﺑﻊ دﯾﮕﺮ ﻫﻢ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﺷﺪه،
ﺗﻮﺿﯿﺢ آﻧﮑﻪ در ﭼﻨﺪ ﺟﺎى ﺗﻮرﯾﮥ ذﮐﺮى از دﻓﺎﺗﺮ ﺷﺎﻫﻰ ﭘﺎرس ﮐﺮدهاﻧﺪ، ﻣﻨﺘﻬﺎ آن را ﮐﺘﺎب ﯾﺎ ﻣﺠﻠﻪ
ﻧﺎﻣﯿﺪهاﻧﺪ (ﮐﺘﺎب ﻋﺰرا ﺑﺎب 6، ﮐﺘﺎب اﺳﺘﺮ ﺑﺎب 2 و 6). ﻣﻀﺎﻣﯿﻦ اﯾﻦ ﮔﻔﺘﻪﻫﺎى ﺗﻮرﯾﮥ در ﺟﺎى ﺧﻮد
ﺑﯿﺎﯾﺪ.
ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس راﺟﻊ ﺑﮑﺎدوﺳﻰﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﺟﺎﻟﺐ ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ و ﻣﻌﻠﻮم ﻣﯿﺸﻮد ﮐﻪ ﻣﺎدﯾﻬﺎ در اﺑﺘﺪاء
ﮔﯿﻼن ﯾﺎ ﺣﻮاﻟﻰ آﻧﺮا داﺷﺘﻪاﻧﺪ و در اواﺧﺮ آن دوره اﯾﻦ وﻻﯾﺖ از دوﻟﺖ ﻣﺎد ﺟﺪا ﺷﺪه، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ در
اواﺧﺮ دوره ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﻰ ﻫﻢ ﮐﺎدوﺳﻰﻫﺎ ﻧﯿﻢ اﺳﺘﻘﻼﻟﻰ ﯾﺎﻓﺘﻨﺪ.
آﻣﺪن ﺳﮑﺎﻫﺎ ﺑﺎﯾﺮان از ﻃﺮف ﻣﺸﺮق ﻧﯿﺰ ﻣﻮرد ﺗﻮﺟﻪ اﺳﺖ، زﯾﺮا در ﮐﻠﯿﺎت ﺑﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﻫﺮودوت
راﺟﻊ ﺑﺘﺎﺧﺖوﺗﺎز ﺳﮑﺎﻫﺎ در ﻣﺎد ﻣﻮاﻓﻘﺖ دارد. ﺗﻔﺎوت اﯾﻦ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﻣﻮرخ ﻣﺬﮐﻮر ﻧﻮﺷﺘﻪ، ﺳﮑﺎﻫﺎ از
 درﺑﻨﺪ ﻗﻔﻘﺎزﯾﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﻪ ﻣﺎد آﻣﺪﻧﺪ، وﻟﻰ از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس ﺻﺮﯾﺤﺎ اﺳﺘﻨﺒﺎط ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ از ﻃﺮف ﮔﺮﮔﺎن و ﺧﺮاﺳﺎن آﻣﺪهاﻧﺪ.
ﮔﻔﺘﻪﻫﺎى ﻫﺮ دو ﻣﻮرخ روﯾﻬﻤﺮﻓﺘﻪ ﻣﯿﺮﺳﺎﻧﺪ، ﮐﻪ ﺳﮑﺎﻫﺎ از دو ﻃﺮف ﺑﺎﯾﺮان ﺣﻤﻠﻪ ﮐﺮدهاﻧﺪ و ﺣﺘﻰ ﻣﻰﺗﻮان ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﮐﺘﺰﯾﺎس داﺳﺘﺎﻧﻬﺎى ﻣﺎ را راﺟﻊ ﺑﺠﻨﮏ اﯾﺮاﻧﯿﺎن ﺑﺎ ﺗﻮراﻧﯿﺎن در زﻣﺎن
ﻣﻨﻮﭼﻬﺮ، ﻧﻮذر و ﻏﯿﺮه ﺑﺨﺎﻃﺮ ﻣﻰآورد، ﺑﺨﺼﻮص، ﮐﻪ در داﺳﺘﺎﻧﻬﺎى ﻣﺎ وﻗﺎﯾﻊ را در ﻣﻮارد زﯾﺎد ﭘﯿﺶ
ﯾﺎ ﭘﺲ ﺑﺮدهاﻧﺪ.