ﮐﻮﺗﺎﻫﻰ ﻋﻤﺮ اﯾﻦ دوﻟﺖ و ﺳﺮﻋﺖ اﻧﻘﺮاض آن ﺑﺎﻋﺚ ﺣﯿﺮت ﻣﻮرﺧﯿﻦ ﮔﺮدﯾﺪه. ﺑﯿﻦ 606 و 550 ق.
م، ﯾﻌﻨﻰ ﺑﯿﻦ اوج و ﺣﻀﯿﺾ، ﻓﻘﻂ 56 ﺳﺎل ﻓﺎﺻﻠﻪ اﺳﺖ و اﯾﻦ ﻣﺪت ﺑﺮاى ﺳﻠﻄﻨﺘﻰ دراز وﻟﻰ ﺑﺮاى
ﻋﻤﺮ دوﻟﺘﻰ ﺧﯿﻠﻰ ﮐﻮﺗﺎه اﺳﺖ. ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺳﺮﭼﺸﻤﻪﻫﺎى ﻗﺪﯾﻢ و ﺟﺪﯾﺪ ﺻﺮاﺣﺘﻰ در اﯾﻦ ﺑﺎب ﻧﺪارﻧﺪ،
ﺑﺎوﺟﻮداﯾﻦ از اﺧﺒﺎر ﻣﺨﺘﺼﺮ و ﻣﺠﻤﻠﻰ، ﮐﻪ در ﺑﺎب درﺑﺎر ﻣﺎد ﺑﻤﺎ رﺳﯿﺪه و ﻧﯿﺰ از ﻧﻈﺎﺋﺮ اﯾﻦ ﻧﻮع
اﻧﻘﺮاضﻫﺎ ﻣﯿﺘﻮان ﺟﻬﺎت آﻧﺮا ﺣﺪس زد: ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ از ﻧﻮﺷﺘﻪﻫﺎى ﻫﺮودوت، ﮐﺰﻧﻔﻮن و ﺑﻌﺾ ﻣﻮرﺧﯿﻦ
دﯾﮕﺮ ﻋﻬﺪ ﻗﺪﯾﻢ دﯾﺪه ﻣﯿﺸﻮد، درﺑﺎر ﻣﺎد در زﻣﺎن اژدﻫﺎك ﻧﺴﺨﻪ ﺛﺎﻧﻮى درﺑﺎر آﺳﻮر ﺑﻮد: ﻗﺼﻮر
ﻋﺎﻟﯿﻪ، ﺑﺎﻏﻬﺎ و ﺷﮑﺎرﮔﺎﻫﻬﺎى ﻋﺮﯾﺾ و ﻃﻮﯾﻞ، ﮐﻪ ﻣﺨﺼﻮﺻﺎ ﺑﺮاى ﺷﮑﺎر ﻣﻬﯿﺎ ﺷﺪه ﺑﻮد، ﻫﺰاران
درﺑﺎرى، ﭘﯿﺸﺨﺪﻣﺖ و ﺧﺎدم ﺑﺎ ﻟﺒﺎﺳﻬﺎى ﻓﺎﺧﺮ ﺳﺮخ و ارﻏﻮاﻧﻰ، ﻃﻮقﻫﺎ و ﯾﺎرهﻫﺎى زرﯾﻦ و ﻧﯿﺰ اﻧﻮاع
ﺑﺎزﯾﻬﺎ، ﺗﻔﺮﯾﺤﺎت، ﻫﻤﻪ ﻗﺴﻢ اﺳﺒﺎب ﻋﯿﺶ و ﻋﺸﺮت و ﻟﻬﻮ و ﻟﻌﺐ ﮐﺎﻣﻼ ﺗﺮﺗﯿﺒﺎت درﺑﺎر آﺳﻮر را
ﻣﯿﻨﻤﻮد. ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﺑﺎﯾﺪ ﮔﻔﺖ، ﮐﻪ ﺑﻌﺪ از ﻓﺘﻮﺣﺎت درﺧﺸﺎن ﻫﻮوﺧﺸﺘﺮ درﺑﺎرﯾﺎن و ﺑﺨﺒﺎى ﻣﺎد ﺑﺘﻤﻮل
رﺳﯿﺪه و در زﻧﺪﮔﺎﻧﻰ ﺑﺎ ﺗﺠﻤﻞ و ﻋﯿﺶ و ﻋﺸﺮت ﻏﻮﻃﻪور ﮔﺸﺘﻪ ﺳﺴﺖ ﺷﺪﻧﺪ. ﻗﺸﻮن ﻫﻢ در ﻣﺪت
ﺳﻠﻄﻨﺖ ﻃﻮﻻﻧﻰ آﺧﺮﯾﻦ ﭘﺎدﺷﺎه ﻣﺎد ﺑﻰﮐﺎر ﻣﺎﻧﺪ و ﺻﻔﺎت ﺟﻨﮕﻰ ﺧﻮد را ﻓﺎﻗﺪ ﺷﺪ. اﯾﻦ ﺑﻮد، ﮐﻪ در
ﻣﻘﺎﺑﻞ رﻗﯿﺐ ﺗﺎزه ﻧﻔﺲ ﺧﻮد، ﯾﻌﻨﻰ ﭘﺎرﺳﯿﻬﺎ، ﮐﻪ ﻣﺮدم ﮐﻮﻫﺴﺘﺎﻧﻰ و ﻣﻌﺘﺎد ﺑﺰﻧﺪﮔﺎﻧﻰ ﺳﺎده و ﭘﺮزﺣﻤﺖ
ﺑﻮدﻧﺪ، ﻧﺘﻮاﻧﺴﺘﻨﺪ ﻣﻘﺎوﻣﺖ ﮐﻨﻨﺪ. اﯾﻦ اﺣﻮال از اﯾﻨﺠﺎ ﺗﺄﯾﯿﺪ ﻣﯿﺸﻮد، ﮐﻪ ﭘﺎرﺳﯿﻬﺎ ﭘﺲ از اﺳﺘﯿﻼء ﺑﺮ ﻣﺎد
ﻟﺒﺎس و ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت و ﺗﺠﻤﻼت ﻣﺎدى را اﻗﺘﺒﺎس ﻣﯿﮑﻨﻨﺪ و دﯾﺮى ﻧﻤﯿﮕﺬرد، ﮐﻪ ﺧﻮد ﭘﺎرﺳﯿﻬﺎ ﻫﻢ از
اﻗﺘﺒﺎس زﻧﺪﮔﺎﻧﻰ ﺗﺠﻤﻠﻰ ﻣﺎدﯾﻬﺎ و ﺳﺎﯾﺮ ﻣﺮدﻣﺎن آﺳﯿﺎى ﻏﺮﺑﻰ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺑﺎﺑﻠﯿﻬﺎ و ﻟﯿﺪﯾﻬﺎ، و ﻓﺮو رﻓﺘﻦ در
ﻋﺸﺮتﻫﺎى ﮔﻮﻧﺎﮔﻮن ﺳﺴﺖ ﺷﺪه ﺻﻔﺎت ﻣﺮداﻧﮕﻰ و دﻻورى ازﻣﻨﻪ ﻗﺒﻞ را از دﺳﺖ ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ، ﭼﻨﺎﻧﮑﻪ
اﺳﮑﻨﺪر، ﻗﺒﻞ از ﺟﻨﮓ اﯾﺲﺳﻮس، ﯾﮑﻰ از دﺳﺘﻪﻫﺎى ﻗﺸﻮن ﺧﻮد را، ﮐﻪ ﻓﻮقاﻟﻌﺎده ﺑﭽﭙﺎول و ﺑﺮدن
ﻏﻨﺎﺋﻢ ﺣﺮﯾﺺ ﺑﻮدﻧﺪ، ﻣﺨﺎﻃﺐ ﻗﺮار داده ﮔﻮﯾﺪ: «ﺑﺮوﯾﺪ و زﯾﻨﺖﻫﺎى اﯾﻦ زﻧﺎن را (ﻣﻘﺼﻮد ﺳﺮداران
اﯾﺮان اﺳﺖ) ﺑﺮﺑﺎﺋﯿﺪ» وﻟﻰ ﭘﺲ از ﺟﻨﮏ ﮔﻮﮔﺎﻣﻞ، ﻗﺸﻮن
ﺧﻮد ﮔﻮﯾﻨﺪه اﯾﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻮاﺳﻄﻪ اﻗﺎﻣﺖ ﭼﻬﻞ روزه در ﺑﺎﺑﻞ ﭼﻨﺎن ﺑﺎ ﺳﺮﻋﺖ رو ﺑﻪ ﺳﺴﺘﻰ ﻣﯿﺮود، ﮐﻪ
اﺳﮑﻨﺪر ﺳﺨﺖ ﻧﮕﺮان ﺷﺪه ﺑﺰودى از آﻧﺠﺎ ﺣﺮﮐﺖ ﻣﯿﮑﻨﺪ. ﺳﺴﺖ ﺷﺪن ﯾﻮﻧﺎﻧﯿﻬﺎ و ﺳﻠﻮﮐﯿﻬﺎ در ازﻣﻨﻪ
ﺑﻌﺪ ﻧﯿﺰ ﺗﮑﺮار ﻫﻤﺎن اﺣﻮاﻟﻰ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﺑﺮاى ﻣﺎدﯾﻬﺎ، ﭘﺎرﺳﻰﻫﺎ و ﻣﺮدﻣﺎن دﯾﮕﺮ در ازﻣﻨﻪ ﭘﯿﺶ ﺣﺎﺻﻞ
ﺷﺪ. ﮐﻠﯿﮥ اﯾﻦ ﻗﺎﻋﺪه ﻣﺴﻠﻢ اﺳﺖ، ﮐﻪ ﭼﻮن ﻣﺮدﻣﻰ در ﺗﺠﻤﻼت زﻧﺪﮔﺎﻧﻰ و ﻋﯿﺶ و ﻧﻮش ﻓﺮو رﻓﺘﻨﺪ،
ﺳﺴﺖ ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﻮاﺳﻄﻪ ﺗﻦ آﺳﺎﻧﻰ ﺻﻔﺎت ﻣﺮداﻧﮕﻰ را ﺟﺴﻤﺎ و اﺧﻼﻗﺎ از دﺳﺖ ﻣﯿﺪﻫﻨﺪ. اﯾﻦ اﺣﻮال
اﺧﺘﺼﺎص ﺑﻌﻬﺪ ﯾﺎ دوره و ﯾﺎ ﻣﻠﺘﻰ ﻧﺪارد، ﺑﻰاﺳﺘﺜﻨﺎء ﻧﺘﯿﺠﻪ اﯾﻦ اﺣﻮال در ﻫﺮ زﻣﺎن و ﻫﺮ ﺟﺎ ﯾﮑﻰ اﺳﺖ.